01 · เรื่องราว — ตาที่ยังไม่มีไม้บรรทัด
เปิดอัลบั้มเก่าของบ้านไหนก็ได้ แล้วชี้ภาพสักใบ
คุณมักรู้ก่อนมีใครบอกว่าภาพนั้นถ่ายตอนพ่อแม่ยังหนุ่มสาว หรือก่อนหน้านั้นอีกรุ่นหนึ่ง ตาของคุณเรียงภาพจากเก่าไปใหม่ได้อยู่แล้ว สิ่งที่มันยังไม่มีคือไม้บรรทัด
เรื่องนี้มีคนวัดไว้แล้ว และตัวเลขที่ออกมาใจดีกว่าที่ฟังดู
ตาที่ไม่มีใครสอน
งานชิ้นแรกให้ผู้ใหญ่เจ็ดคนที่ไม่เคยฝึกดูภาพเก่า อายุตั้งแต่ 26 ถึง 58 ปี ทายปีของภาพถ่าย 1,120 ภาพ ทุกภาพถ่ายระหว่าง 1930 ถึง 1999 คัดมาจากชุดภาพขนาดใหญ่บนเว็บฝากภาพ ซึ่งมีทั้งฉากในเมือง ภาพครอบครัว ธรรมชาติ และเหตุการณ์ทางประวัติศาสตร์
เจ็ดคนนั้นพลาดเฉลี่ย 10.9 ปี ทายถูกปีเป๊ะแค่ 3.8% ของภาพ แต่ลงในรัศมีห้าปีได้ 35.4% และในรัศมีสิบปีได้ 58.1% คือมากกว่าครึ่งของภาพทั้งหมด โดยไม่มีใครสอนอะไรเลยสักข้อ
งานชิ้นที่สองเป็นเกมบนเว็บที่ใช้ภาพจากชุดเดียวกัน ผู้เล่น 113 คน เล่นรวม 15,473 ครั้ง เกมนั้นมีสองโหมด โหมดแรกให้ทายปีของภาพเดียว ผู้เล่นลงในรัศมีห้าปีได้ 25.6% โหมดที่สองวางภาพสองภาพแล้วถามแค่ว่าภาพไหนเก่ากว่า ผู้เล่นตอบถูก 65.9% ในโหมดนี้ต่อให้เดาสุ่มก็ได้ครึ่งหนึ่ง
อ่านสองงานรวมกันแล้วได้ภาพเดียวกัน ตาที่ไม่มีใครสอนมีนาฬิกาหยาบๆ อยู่แล้ว ลงในรัศมีสิบปีได้เกินครึ่ง และเรียงสองภาพถูกบ่อยกว่าโยนเหรียญ สิ่งที่มันยังขาดคือส่วนละเอียด การบอกว่าภาพนี้ถ่ายปี 1972 ไม่ใช่ 1967 ต้องมีของอย่างอื่นมาวางเทียบ คือภาพชุดหนึ่งที่คุณรู้ปีแน่นอนอยู่แล้วในหัว แล้ววางภาพใหม่ลงไประหว่างพวกมัน
ไม้บรรทัดทำจากอะไร
ไม้บรรทัดในความหมายนี้ไม่ใช่ประวัติศาสตร์ทั้งเล่ม มันคือภาพไม่กี่ร้อยภาพที่คุณรู้ปีของมัน และรู้ด้วยว่ามันต่างจากภาพข้างๆ ตรงไหน คู่มือของห้องสมุดมหาวิทยาลัยแห่งหนึ่งในอังกฤษบอกคนที่อยากหัดดูอายุภาพว่า ยิ่งดูตัวอย่างภาพจากยุคต่างๆ มาก ก็ยิ่งแยกชนิดของภาพได้คล่อง และความคล่องนั้นช่วยประมาณอายุ
งานชิ้นแรกมีร่องรอยของเรื่องนี้อยู่ในตาราง ภาพหลังราวปี 1965 ถูกทายพลาดน้อยกว่าภาพช่วงปี 1930 ถึง 1964 ภาพปี 1930 ถึง 1934 พลาดเฉลี่ย 15.7 ปี ภาพปี 1980 ถึง 1984 พลาดแค่ 7.5 ปี ผู้วิจัยอธิบายว่าผู้ทายกลุ่มนี้คุ้นกับภาพ รายการทีวี และประสบการณ์ของตัวเองมาตั้งแต่ราวปี 1960 ภาพปี 1940 ถึง 1944 ซึ่งหลายภาพเป็นฉากสงครามโลกครั้งที่สอง ก็พลาดน้อยกว่าช่วงก่อนและหลังมัน คือ 9.6 ปี ผู้วิจัยไม่ได้บอกเหตุผล เดาได้ว่าเป็นเพราะภาพสงครามคือภาพที่คนเคยเห็นมาแล้วนับครั้งไม่ถ้วน แต่นั่นเป็นการเดาของเล่มนี้ ไม่ใช่ของงานวิจัย
งานชิ้นที่สองได้ผลกลับข้าง ผู้เล่นของมันทายทศวรรษเก่าได้ง่ายกว่า สองชิ้นใช้ภาพจากชุดเดียวกัน แต่คนละกลุ่มคนและวัดคนละแบบ เล่มนี้พิมพ์ไว้ทั้งสองผล เพราะยังไม่มีข้อไหนชนะ
ทำไมเรื่องนี้เป็นข่าวดี
ถ้าความแม่นมาจากพรสวรรค์ คุณคงทำอะไรกับมันได้ไม่มาก แต่ถ้ามันมาจากจำนวนภาพที่รู้ปีซึ่งเคยผ่านตา ปัญหาก็เหลือแค่ข้อเดียว คือหาภาพแบบนั้นมาให้ตาดูทีละภาพ พร้อมคำเฉลย
เกมนี้ส่งภาพที่มีปีกำกับมาให้คุณวันละห้าภาพ ไม้บรรทัดสร้างจากตรงนั้น
ภารกิจคืนนี้: เล่น daily หนึ่งเกมโดยยังไม่ใช้เทคนิคอะไรเลย จดปีที่ทายกับปีจริงของทั้งห้าภาพไว้ในกระดาษแผ่นเดียว นี่คือตัวเลขที่ยังไม่มีใครสอน
จะรู้ว่าบทนี้ผิดเมื่อ: ห้าวันแรกของตารางเวลามียี่สิบห้าภาพ ถ้ามีภาพที่ทายพลาดไม่เกินสิบปีน้อยกว่าแปดภาพ ตาของคุณยังตามหลังผู้ใหญ่ที่ไม่ได้ฝึกในงานชิ้นแรก และคำว่านาฬิกาหยาบๆ ในบทนี้ยังไม่ใช่ของคุณ สำหรับตาที่อยู่ระดับเดียวกับเจ็ดคนนั้นพอดี โอกาสที่เรื่องนี้จะเกิดเองโดยบังเอิญต่ำกว่าหนึ่งในสี่ร้อย
แหล่ง:
- Müller, E., Springstein, M. & Ewerth, R. (2017). "When Was This Picture Taken?" – Image Date Estimation in the Wild. ECIR 2017, LNCS 10193, 619–625. ผู้ใหญ่ 7 คน ภาพทดสอบ 1,120 ภาพ ปี 1930–1999 ตาราง 1 https://link.springer.com/chapter/10.1007/978-3-319-56608-5_57
- Yucedag, H. & Jatowt, A. (2025). Guess the Age of Photos: An Interactive Web Platform for Historical Image Age Estimation. arXiv 2505.22031. ผู้เล่น 113 คน 15,473 ครั้ง รัศมีห้าปี 577 จาก 2,252 ครั้ง https://arxiv.org/abs/2505.22031
- University of Birmingham Library, คู่มือการหาอายุภาพถ่าย (ปรับปรุงล่าสุด 21 กรกฎาคม 2026) https://libguides.bham.ac.uk/c.php?g=678107&p=5202442
- โอกาสหนึ่งในสี่ร้อย คำนวณจากการแจกแจงทวินามที่ความน่าจะเป็น 58.1% ต่อภาพ ยี่สิบห้าภาพ ได้ 0.23%