11 · ราคาของสถาปัตยกรรมนี้
เรื่องทั้งหมดนี้เล่าจบแบบที่ทำให้รู้สึกดีได้ไม่ยาก ธรรมชาติเจอข้อจำกัดที่แก้ไม่ได้ แล้วหาทางออกที่งดงาม สายเร็วลงมือ สายช้าสอน วงจรปิด จบ
การจบตรงนั้นจะเป็นการจบที่ไม่ซื่อสัตย์ เพราะคุณสมบัติทุกข้อที่ทำให้สถาปัตยกรรมนี้ทำงาน มีราคาที่ตามมาเป็นชุดเดียวกัน ไม่ใช่ผลข้างเคียงที่แยกออกได้
ข้อแรกอยู่ในบทที่ 8 แล้ว คือความรู้ที่สายช้าเขียนลงในสายเร็ว ถูกเขียนเพื่อให้ไม่ต้องคิดอีก นั่นคือจุดแข็งทั้งหมดของมันตอนที่คุณหัดขี่จักรยาน และมันเป็นคุณสมบัติเดียวกันที่ทำให้สิ่งที่ถูกเขียนลงไปแล้วลบยาก
ข้อนี้ไม่ใช่การเปรียบเทียบ มันวัดมาแล้วในห้องทดลองเรื่องการเรียนรู้ความกลัว สิ่งที่เกิดขึ้นเมื่อความกลัวที่เรียนมาแล้วหายไป ไม่ใช่การลบ มันคือการเรียนรู้ชุดใหม่ที่เข้าไปยับยั้งชุดเดิม ศัพท์ของมันคือ extinction และหลักฐานว่ามันไม่ใช่การลบมีอยู่สามข้อที่วัดซ้ำได้ ความกลัวที่หายไปแล้วกลับมาเองเมื่อเวลาผ่านไป กลับมาเมื่อกลับไปอยู่ในสถานที่เดิม และกลับมาเมื่อเจอสิ่งเร้าเดิมอีกครั้งแบบไม่คาดคิด งานกลุ่มนี้ในสัตว์ทดลองเชื่อมโยงกับชื่อของ Mark Bouton เป็นหลัก
ของที่ถูกเขียนไว้บนสายเร็วจึงไม่ถูกลบ มันถูกทับ และของที่อยู่ข้างล่างยังอยู่
ข้อนี้อธิบายของที่อธิบายกับตัวเองได้ยากที่สุดอย่างหนึ่ง คนที่เคยเจอเรื่องร้ายแรงแล้วยังสะดุ้งกับเสียงหรือกลิ่นบางอย่าง ไม่ได้คิดผิดเรื่องความปลอดภัยของสถานการณ์ตรงหน้า เขามักรู้ดีว่ามันปลอดภัย ความรู้นั้นอยู่บนสายช้า ส่วนของที่สะดุ้งอยู่บนสายเร็ว ซึ่งถูกเขียนด้วยกระบวนการอีกอย่างและไม่ได้อ่านสิ่งที่สายช้ารู้
เล่มนี้ไม่มีคำแนะนำในการรักษาอะไรจะให้ และไม่ควรมี สิ่งที่มันพูดได้คือข้อเท็จจริงเชิงกลไกข้อเดียว คือการทำให้ของแบบนี้เบาลงต้องอาศัยการเรียนรู้ชุดใหม่ ไม่ใช่การรู้ข้อเท็จจริงชุดใหม่ และนั่นคือเหตุผลที่การบอกตัวเองว่าไม่มีอะไรน่ากลัวแล้ว ไม่ค่อยได้ผล ไม่ใช่เพราะคำนั้นไม่จริง แต่เพราะมันถูกส่งไปที่สายที่ไม่ได้เป็นคนทำ
ข้อที่สองคือของที่เร็วที่สุดในตัวคุณ ทำงานจากของที่มันถูกป้อนมาทั้งชีวิต การตัดสินคนภายในเสี้ยววินาทีไม่ใช่ความบกพร่องของวงจร มันคือวงจรที่ทำงานถูกต้องตามค่าที่ถูกตั้งไว้ และค่านั้นถูกตั้งโดยทุกอย่างที่ผ่านตาผ่านหูมาก่อนหน้านั้นโดยไม่มีใครเลือก ข้อนี้ทำให้คำว่าอคติเปลี่ยนความหมายไปเล็กน้อย มันไม่ใช่ข้อบกพร่องทางศีลธรรมที่ตั้งใจ และก็ไม่ใช่ข้อแก้ตัว มันคือค่าที่ตั้งไว้แล้ว ซึ่งแก้ได้ด้วยวิธีเดียวกับที่มันถูกตั้ง คือใช้เวลาและใช้ของใหม่ป้อนซ้ำ ไม่ใช่ด้วยการตัดสินใจครั้งเดียว
ข้อที่สามเป็นข้อที่ควรพูดตรง ๆ สถาปัตยกรรมนี้ไม่ได้ถูกคัดเลือกมาเพื่อให้คุณมีความสุข และไม่ได้ถูกคัดเลือกมาเพื่อให้คุณเห็นโลกอย่างที่มันเป็น มันถูกคัดเลือกมาเพราะบรรพบุรุษของคุณที่มีมันรอดมามีลูกได้มากกว่าบรรพบุรุษที่ไม่มี นั่นคือทั้งหมดของเกณฑ์ ความสุขกับความแม่นไม่ได้อยู่ในเกณฑ์นั้น มันเข้ามาก็เมื่อมันช่วยเรื่องข้างต้น และหายไปเมื่อมันไม่ช่วย
สิ่งที่ทำได้กับเรื่องนี้ไม่ใช่การปิดสายเร็ว ปิดไม่ได้ และคนที่ปิดได้ก็จะไม่รอดข้ามถนน
สิ่งที่ทำได้คือรู้ว่ามันมีอยู่ คำตอบแรกที่ผุดขึ้นมาในหัวเวลาเจออะไร คือรายงานจากสายด่วน ไม่ใช่คำพิพากษา มันมาถึงก่อนเพราะมันถูกสร้างมาให้มาถึงก่อน ไม่ใช่เพราะมันถูกกว่าคำตอบที่มาทีหลัง และการรู้ข้อนี้ไม่ได้ทำให้มันเงียบลง แต่มันเปลี่ยนสิ่งที่คุณทำกับมันในอีกสองร้อยมิลลิวินาทีถัดมา
สองร้อยมิลลิวินาทีนั้นคือระยะห่างทั้งหมดที่แยกการตอบสนองออกจากการตัดสินใจ
และในสัตว์ที่ถูกคัดเลือกมาเพื่อไม่ตายก่อนมีลูก การได้ระยะห่างนั้นมาแม้แต่บางครั้ง ก็มากกว่าที่เกณฑ์การคัดเลือกเคยสัญญาไว้กับใคร
จบเล่มTwo Speedsกลับหน้าหนังสือ