4 · ยามหน้าประตู
ถ้าคุณเคยถูกเรียกให้ตอบเป็นภาษาอังกฤษต่อหน้าคนทั้งห้อง แล้วคำที่รู้จักดีหายไปหมดในวินาทีนั้น ก่อนจะกลับมาครบตอนเดินออกจากห้อง หรือเคยพูดภาษาที่สองได้ลื่นขึ้นหลังแก้วแรกในวงเหล้า คุณเจอสิ่งเดียวกันมาแล้วจากสองด้าน
แก้วแรกไม่เคยเติมคำศัพท์ให้ใครสักคำ คำที่ไม่อยู่ในหัวก่อนแก้วแรก ก็ไม่อยู่หลังจากนั้น สิ่งที่ถอยออกไปคือยามที่ยืนขวางประตู
ยามตัวนี้มีชื่อในงานวิจัยการสอนภาษา ปี 1986 Elaine Horwitz กับเพื่อนร่วมงานเรียกมันว่าความวิตกกังวลในการเรียนภาษาต่างประเทศ และสร้างแบบวัดสามสิบสามข้อขึ้นมาวัดมัน หนึ่งในสามส่วนที่พวกเขาใช้อธิบายความกังวลแบบนี้คือความกลัวถูกคนอื่นประเมิน ส่วนนี้ส่วนเดียวก็พออธิบายได้ว่าทำไมคำหายตอนคนทั้งห้องมองอยู่ และกลับมาตอนเดินพ้นประตู ยามไม่ได้เฝ้าคำ มันเฝ้าหน้า
เกือบสองหมื่นคน
ปี 2019 มีการรวมผลการวิจัยเรื่องนี้จากยี่สิบสามประเทศ ผู้เรียนเกือบสองหมื่นคน ผลคือยิ่งกังวลมาก ผลการเรียนภาษายิ่งต่ำ ความสัมพันธ์อยู่ที่ราวลบศูนย์จุดสามหก ระดับที่นักสถิติเรียกว่าปานกลาง
ตัวเลขนี้บอกไม่ได้ว่าอะไรเป็นเหตุ ความกังวลอาจทำให้พูดแย่ การพูดแย่มาก่อนอาจทำให้กังวล หรือทั้งสองอย่างหมุนวนกันอยู่ การจะรู้ว่ายามขวางประตูจริง ต้องมีคนลองให้ยามถอยออกไปแล้ววัด
วงเหล้าในห้องทดลอง
การทดลองที่ใกล้ที่สุดทำในทางอ้อม ปี 2018 นักวิจัยสุ่มแบ่งคนเยอรมันห้าสิบคนที่เพิ่งเรียนภาษาดัตช์เป็นสองกลุ่ม กลุ่มหนึ่งดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณน้อย อีกกลุ่มดื่มเครื่องดื่มที่ไม่มีแอลกอฮอล์ แล้วให้ทุกคนพูดภาษาดัตช์ ผู้ฟังให้คะแนนกลุ่มที่ดื่มดีกว่า ส่วนที่ต่างชัดคือการออกเสียง
การทดลองนี้เปลี่ยนแอลกอฮอล์ ไม่ได้วัดความกังวล การบอกว่ายามเป็นฝ่ายถอยจึงเป็นการอนุมาน ไม่ใช่ผลที่วัดได้ แต่ในการทดลองเดียวกันมีอีกผลหนึ่งที่วัดได้ตรงกว่า เมื่อให้แต่ละคนประเมินภาษาดัตช์ของตัวเอง กลุ่มที่ดื่มไม่ได้ให้คะแนนตัวเองสูงกว่า คนพูดไม่ได้รู้สึกว่าตัวเองพูดดีขึ้น คนฟังเป็นฝ่ายได้ยิน ความรู้สึกกับคะแนนแยกทางกันอีกครั้ง และเหมือนในทางเดินของบทแรก พยานที่พูดได้เป็นฝ่ายที่ไม่รู้
คำที่ใช้เรียกใจเต้น
แอลกอฮอล์ไม่ใช่ทางเดียวที่ยามถอย ปี 2014 Alison Wood Brooks ทดลองหลายชุดกับสถานการณ์ที่ทำให้ใจเต้นแรง ทั้งร้องคาราโอเกะ พูดต่อหน้าคน และทำโจทย์เลข ก่อนเริ่ม บางคนถูกให้พูดกับตัวเองว่า I am excited ในความหมายของตื่นเต้นแบบรอไม่ไหว ไม่ใช่แบบประหม่า บางคนถูกให้พยายามใจเย็น คนที่เรียกใจที่เต้นแรงว่ารอไม่ไหว ทำได้ดีกว่าคนที่พยายามสงบ ใจยังเต้นแรงอยู่ สิ่งที่เปลี่ยนคือชื่อที่มันถูกเรียก
พ่อครัวกับยาม
ภาพเดียวกันนี้มีคนวาดไว้ก่อนการทดลองเหล่านี้ ครูสอนเทนนิส Timothy Gallwey เขียนไว้ในปี 1974 ว่าในตัวผู้เล่นมีสองคน คนแรกคอยสั่งและคอยตัดสิน คนที่สองคือคนที่ตีลูกเป็น และคนแรกทำให้คนที่สองตีแย่ลงเพราะไม่ไว้ใจ นี่เป็นคำบอกเล่าของโค้ช ไม่ใช่ผลการทดลอง
ในคัมภีร์จวงจื่อ ซึ่งเก่ากว่านั้นราวสองพันสามร้อยปี มีพ่อครัวชื่อติงชำแหละวัวให้เจ้าผู้ครองแคว้นดู มีดของเขาใช้มาสิบเก้าปี ชำแหละวัวมาหลายพันตัว คมยังเหมือนเพิ่งลับจากหิน เขาบอกว่าเขาไม่ได้มองวัวด้วยตาแล้ว เขาพบมันด้วยจิต และปล่อยให้มีดเดินไปตามรอยต่อที่มีอยู่แล้วในตัววัว
แต่ในเรื่องเดียวกันมีอีกตอนหนึ่ง ทุกครั้งที่มีดไปถึงจุดที่เอ็นกับกระดูกพันกัน พ่อครัวหยุด ตาจับนิ่ง มือช้าลง มีดขยับเบาที่สุด ความระวังตรงนั้นไม่ได้เฝ้าหน้าใคร มันเฝ้ามีด และพ่อครัวเป็นคนเรียกมันมาเองตรงจุดที่ยากจริง ต่างจากยามในห้องเรียน ที่มาเองโดยไม่มีใครเรียก
ยามตัวนี้ไม่ได้เฝ้าความรู้ของคุณ มันเฝ้าหน้าของคุณ และมันถอยได้โดยไม่ต้องรอแก้วแรก
จะพลิกคำตัดสินนี้ได้เมื่อ: การทดลองที่ใหญ่กว่าห้าสิบคนพบว่าแอลกอฮอล์ปริมาณน้อยไม่เปลี่ยนคะแนนที่ผู้ฟังให้กับภาษาที่สอง หรือพบว่าการลดความกังวลด้วยวิธีอื่นไม่เปลี่ยนคะแนนเลย ถ้าเป็นอย่างหลัง สิ่งที่ขวางประตูอาจไม่ใช่ยาม แต่เป็นอย่างอื่นที่เล่มนี้ยังไม่ได้ตั้งชื่อ
แหล่ง:
- Horwitz, Horwitz & Cope 1986, Modern Language Journal 70(2): 125–132 — แบบวัด FLCAS 33 ข้อ
- Teimouri, Goetze & Plonsky 2019, Studies in Second Language Acquisition 41(2): 363–387 — r = −.36 จากค่าผล 216 ค่า, 105 กลุ่มตัวอย่างใน 97 รายงาน, N = 19,933, 23 ประเทศ
- Renner, Kersbergen, Field & Werthmann 2018, Journal of Psychopharmacology 32(1): 116–122 — N = 50 สุ่มกลุ่ม ผู้ฟังให้คะแนนการออกเสียงดีขึ้น คะแนนที่ให้ตัวเองไม่เปลี่ยน (PMID 29043911)
- Brooks 2014, Journal of Experimental Psychology: General 143(3): 1144–1158 — ผลรวมตามบทคัดย่อ ตัวเลขเฉพาะชุดคาราโอเกะไม่ได้ตรวจกับต้นฉบับ จึงไม่พิมพ์ (PMID 24364682)
- Gallwey 1974, The Inner Game of Tennis — คำบอกเล่าของโค้ช
- Zhuangzi บท Yangsheng zhu (บทที่ 3) เรื่องพ่อครัวติง — https://ctext.org/zhuangzi/nourishing-the-lord-of-life
- ไม่ได้ใช้ในเนื้อความ: Guiora, Beit-Hallahmi, Brannon, Dull & Scovel 1972, Comprehensive Psychiatry 13(5): 421–428 — รายงานทุติยภูมิบอกว่าผู้เข้าร่วมที่พูดอังกฤษเป็นภาษาแม่ออกเสียงคำภาษาไทยหลังดื่มแอลกอฮอล์ปริมาณต่างๆ ต้นฉบับไม่มีบทคัดย่อและเปิดไม่ได้ (PMID 5080387)