​หมายเหตุ​ท้าย​เล่ม

​ไรเดอร์ ​เจ๊​เพ็ญ ​พ่อ​ของ​เธอ ​ร้าน​ข้าวมันไก่ ​กระดาน​หมากฮอส​บน​กล่อง​ลัง ​รีวิว​และ​คำตอบ​ของ​ร้าน ​รายชื่อ​ผู้ต้องสงสัย ​และ AI ​แต่ง​ขึ้น ​ทุก​เรื่อง​ที่​ยก​มาจาก​โลก​จริง​มี​ที่มา​ตาม​นี้ ​ทุกที่​มา​เป็น​ลิงก์​ที่​กด​เปิด​ได้ ​ความมั่นใจ​บอก​เป็น​เปอร์เซ็นต์ ​ตรวจ​วันที่ 5 ​ตุลาคม 2026

​เรื่อง​ที่​โต​ขึ้น​ระหว่าง​การเล่า​ต่อ ​บอก​ไว้​ใน​เนื้อเรื่อง​แล้ว​ว่า​ส่วน​ไหน​เป็น​คำ​เล่า ​ที่นี่​บอก​ว่า​ใคร​พบ

๏

​เสียง​ใน​ลม ​ไม่​มีเรื่อง​จาก​โลก​จริง​ใน​ส่วน​นี้ ​ประโยค​ที่ว่า​รู้​ได้มา​กก​ว่าที่​บอก​ได้ ​ใช้​ใน​บท​ชั้น​ที่​ไม่​มี​ใคร​เขียน

​คน​ที่ตั้ง​ใจ​ไม่​เขียน ​บทความ​ของ Arthur Samuel ​ใน​วารสาร IBM Journal of Research and Development ​ปี 1959 ​ทั้ง​บทคัดย่อ​ที่ว่า​เครื่อง​เรียน​จน​เล่น​เก่ง​กว่า​คนเขียน​โปรแกรม ​ใน 8 ​ถึง 10 ​ชั่วโมง ​การจำ​หน้ากระดาน​กว่า 53,000 ​แบบ ​คำ​ประเมิน​ว่า​เป็น​มือใหม่​ที่​ยัง​ไม่​ใช่​ผู้เชี่ยวชาญ ​น้ำหนัก​ที่​ปรับ​เอง ​ผู้​เล่นอัล​ฟา​กับ​เบตา ​และ​การหักคะแนน​สาม​ครั้ง ​ฉบับ​พิมพ์​ซ้ำ https://people.csail.mit.edu/brooks/idocs/Samuel.pdf · ​เกม​กับ Robert Nealey ​ปี 1962 ​คำโฆษณา​ของ IBM ​ข้อ​ที่ว่า​เขา​ยัง​ไม่​เคย​เป็น​แชมป์​รัฐ​ตอน​แข่ง ​และ​นัด​แก้มือ​ทางไปรษณีย์ ​จาก​หน้า​ของ​โครงการ Chinook ​ที่​อ้าง​หนังสือ​ของ Jonathan Schaeffer ​ปี 1997 https://webdocs.cs.ualberta.ca/~chinook/project/legacy.html · ​เรื่อง​ที่ว่าการ​สาธิต​ทาง​โทรทัศน์​ทำให้​หุ้น IBM ​ขึ้น ​ไม่​พบ​ต้นทาง​ที่​เชื่อได้ ​จึง​ไม่​ได้​ใช้ · ​ชื่อ​บทความ​มี​คำ​ว่า machine learning ​แต่​ไม่​พบ​หลักฐาน​ว่า​เขา​เป็น​คน​ตั้ง​คำ​นี้ ​ความมั่นใจ 85%

​สมุดพก​ของ​เครื่อง ​การสาธิต​เดือน​กรกฎาคม 1958 ​บน​คอมพิวเตอร์ IBM 704 ​การแยก​บัตร​ที่​มี​รอย​ซ้าย​กับ​ขวา​ใน 50 ​ครั้ง ​ทุน​จาก​กองทัพเรือ ​คำของ Rosenblatt ​ว่า​เป็น​เครื่อง​แรก​ที่​มี​ความคิด​ของ​ตัวเอง​ได้ ​และ​การจมน้ำ​ใน​วันเกิด​อายุ 43 ​ปี ​ปี 1971 ​จาก​หน้า​ข่าว​ของ​มหาวิทยาลัย Cornell ​ปี 2019 https://news.cornell.edu/stories/2019/09/professors-perceptron-paved-way-ai-60-years-too-soon · ​คำ​รายงาน​ของ New York Times ​ปี 1958 ​ว่า​กองทัพเรือ​คาด​ว่า​จะ​เดิน ​พูด ​มองเห็น ​เขียน ​สืบพันธุ์ ​และ​รู้ตัว ​ฉัน​เปิด​หน้า​หนังสือพิมพ์​ต้นฉบับ​ไม่​ได้ ​อ่าน​จาก​ที่​สารานุกรม​ยก​มา https://en.wikipedia.org/wiki/Perceptron · ​แบบจำลอง​เซลล์​ประสาท​ปี 1943 ​ที่​ไม่​มี​การเรียน https://en.wikipedia.org/wiki/Artificial_neuron · ​ข้อเสนอ​ของ Hebb ​ปี 1949 https://en.wikipedia.org/wiki/Hebbian_theory · ​สิ่ง​ที่​หนังสือ Perceptrons ​ปี 1969 ​พิสูจน์ ​และ​ความสงสัย​ของ​ผู้เขียน​ต่อ​เครื่อง​หลาย​ชั้น https://en.wikipedia.org/wiki/Perceptrons_(book) · ​สาเหตุ​ที่​ทุน​แห้ง​เป็นเรื่อง​ที่​ยัง​เถียง​กัน ​กฎ​เงิน​วิจัย​ทหาร​ของ​สหรัฐฯ ​ปี 1969 https://en.wikipedia.org/wiki/AI_winter · ​รายงาน​ของ​รัฐบาล​อังกฤษ​ปี 1973 https://en.wikipedia.org/wiki/Lighthill_report · ​ตัวอย่าง​บัตร​เจาะ​สอง​ช่อง​เป็นการ​เล่า​ของ​ฉัน​เอง ​ความมั่นใจ 75%

​นับ​แทน​อธิบาย ​การแข่ง​ฟัง​เสียงพูด​ของ​หน่วยงาน​กลาโหม​สหรัฐฯ ​ใน​ทศวรรษ 1970 ​และ​ข้อสรุป​ว่า​วิธี​ทาง​สถิติ​ชนะ ​จาก​บทความ The Bitter Lesson ​ของ Richard Sutton ​ปี 2019 http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html · ​ทีม​ของ Jelinek ​ที่ IBM ​เครื่องพิมพ์ดีด​ที่​สั่ง​ด้วย​เสียง ​และ​การนับ​ลำดับ​คำ ​จาก​ประวัติการ​ฟัง​เสียงพูด​โดย Juang ​และ Rabiner ​ปี 2005 https://web.ece.ucsb.edu/Faculty/Rabiner/ece259/Reprints/354_LALI-ASRHistory-final-10-8.pdf · ​ประโยค​เรื่อง​ไล่​นักภาษาศาสตร์​ออก ​คำ​ใน​แต่ละ​ฉบับ​ไม่​ตรงกัน ​และ​การที่ Jelinek ​ยอมรับ​ใน​ปี 2004 ​ว่า​เคย​พูด​ทำนอง​นั้น https://en.wikipedia.org/wiki/Frederick_Jelinek · ​ฉัน​ไม่​พบ​ฉบับ​ที่​จด​ไว้​ตรงตัว​พร้อม​วันที่ ​ความมั่นใจ 75%

​ชั้น​ที่​ไม่​มี​ใคร​เขียน ​ประโยค​ของ Polanyi ​ใน​หนังสือ The Tacit Dimension ​ปี 1966 ​ว่า​เรา​รู้​ได้มา​กก​ว่าที่​เรา​บอก​ได้ ​และ​ตัวอย่าง​การจำ​หน้า​คน ​อ่าน​จาก​ที่​มี​คน​ยก​มา https://en.wikipedia.org/wiki/Polanyi%27s_paradox · ​ลำดับ​คน​ที่​คิด​การส่ง​ความผิด​ย้อนกลับ Linnainmaa ​ปี 1970 Werbos ​ปี 1974 ​และ 1982 ​และ​ผู้​ที่​ใช้​ความคิด​คล้าย​กัน​ใน​วิชา​คุม​ระบบ​ช่วง​ทศวรรษ 1960 ​ตาม​บันทึก​ของ Jürgen Schmidhuber ​ซึ่ง​เป็น​ผู้​ที่​มี​จุดยืน​ใน​เรื่อง​นี้​เอง https://people.idsia.ch/~juergen/who-invented-backpropagation.html · ​บทความ​ของ Rumelhart Hinton ​และ Williams ​ใน Nature ​ปี 1986 ​ฉัน​เปิด​หน้า​วารสาร​ไม่​ได้ ​อ่าน​รายละเอียด​จาก​สารานุกรม https://en.wikipedia.org/wiki/Backpropagation · ​เครื่อง​อ่าน​เช็ค​ของ NCR ​ที่​อ่าน​เช็ค​หลาย​ล้าน​ใบ​ต่อ​เดือน​ใน​ธนาคาร​หลาย​แห่ง ​และ​รหัสไปรษณีย์ ​จาก​บทความ​ของ LeCun ​และ​คณะ​ปี 1998 https://gwern.net/doc/ai/nn/cnn/1998-lecun.pdf · ​ตัวเลข​ที่​เล่า​กัน​ว่า​อ่าน​เช็ค​ราว​หนึ่ง​ใน​สิบ​ของ​สหรัฐฯ ​ไม่​พบ​ต้นทาง​ที่​เปิด​ได้ ​จึง​ไม่​ได้​ใช้ ​ความมั่นใจ 80%

​คนใน​ตู้ ​หุ่น​เล่น​หมากรุก​ของ von Kempelen ​เรื่อง​ที่​เล่า​กัน​ว่า​เล่น​กับ​นโปเลียน ​และ​ไฟไหม้​ปี 1854 https://en.wikipedia.org/wiki/Mechanical_Turk · ​บริการ Mechanical Turk ​ปี 2005 ​ที่มา​ของ​ชื่อ ​งาน​แรก​เรื่อง​สินค้า​ซ้ำ ​และ​คำ​ที่​อ้างว่า​เป็น​ของ Bezos ​จาก IEEE Spectrum ​ปี 2019 https://spectrum.ieee.org/untold-history-of-ai-mechanical-turk-revisited-tktkt · ​การใช้​คน​บน Mechanical Turk ​ตรวจ​ภาพ ​การลงคะแนน​เสียงข้างมาก ​และ​แมว​พม่า ​จาก​บทความ ImageNet ​ปี 2009 https://www.image-net.org/static_files/papers/imagenet_cvpr09.pdf · ​จำนวน 14,197,122 ​ภาพ ​ใน 21,841 ​หมวด ​จาก​หน้า​เว็บ​ของ ImageNet https://www.image-net.org/about.php · ​ราว 49,000 ​คน​จาก 167 ​ประเทศ ​เป็นตัว​เลขที่​ทีม​เคย​ให้ ​ฉัน​พบ​ใน​สารานุกรม ​ไม่​พบ​ใน​บทความ​ของ​ทีม https://en.wikipedia.org/wiki/ImageNet · ​การแข่ง​ปี 2012 ​ผิด 15.3 ​กับ 26.2 ​เปอร์เซ็นต์ ​จาก​หน้า​ผล​การแข่ง https://image-net.org/challenges/LSVRC/2012/results.html · ​เครือข่าย​เจ็ด​ตัว ​ห้า​ถึง​หก​วัน ​การ์ด​จอ​สอง​ใบ ​จาก​บทความ​ของ Krizhevsky Sutskever ​และ Hinton https://papers.nips.cc/paper/2012/file/c399862d3b9d6b76c8436e924a68c45b-Paper.pdf · ​ภาพ​ราว 1.2 ​ล้าน​ภาพ​ใน 1,000 ​หมวด ​และ​การแข่ง​ที่​เริ่ม​ปี 2010 https://arxiv.org/pdf/1409.0575 · ​ประโยค​ของ Sutton ​เรื่อง​วิธี​มอง​ภาพ​แบบ​เก่า​ที่​ถูก​ทิ้ง ​มาจาก​บทความ​เดียว​กับ​ที่​ให้​ไว้​ใน​บท​นับ​แทน​อธิบาย · ​ข่าว​ว่า Amazon ​ปิด​บริการ​นี้​ใน​ปี 2026 ​มี​แค่​แหล่ง​รอง ​จึง​ไม่​ได้​ใช้ https://en.wikipedia.org/wiki/Amazon_Mechanical_Turk ​ความมั่นใจ 80%

​บทเรียน​ที่​ขม ​ประโยค​แรก ​เหตุ​ที่​มัน​ขม​สี่​ขั้น ​และ​ตัวอย่าง​หมากรุก ​จาก​บทความ​ของ Sutton ​ลงวันที่ 13 ​มีนาคม 2019 http://www.incompleteideas.net/IncIdeas/BitterLesson.html · ​ข้อแย้ง​ของ Rodney Brooks ​ลงวันที่ 19 ​มีนาคม 2019 ​เล่า​เป็น​คำของ​ฉัน​เอง ​ไม่​ได้​ยก​คำ​ตรง https://rodneybrooks.com/a-better-lesson/ · Deep Blue ​ชนะ 3.5 ​ต่อ 2.5 ​มอง​ได้ 200 ​ล้าน​ตำแหน่ง​ต่อ​วินาที ​และ​แกรนด์​มาสเตอร์​ที่ปรึกษา ​จาก​หน้า​ประวัติ​ของ IBM ​เอง https://www.ibm.com/history/deep-blue · AlphaZero ​สี่​ชั่วโมง​แรก 44 ​ล้าน​เกม 100 ​เกม​ที่​ชนะ 28 ​เสมอ 72 ​และ 80,000 ​ต่อ 70 ​ล้าน​ตำแหน่ง​ต่อ​วินาที ​จาก​บทความ​ของ​ทีม DeepMind ​ปี 2017 https://arxiv.org/pdf/1712.01815 · ​นัด 1,000 ​เกม​ที่​ชนะ 155 ​แพ้ 6 ​จาก​บล็อก​ของ DeepMind ​ปี 2018 https://deepmind.google/discover/blog/alphazero-shedding-new-light-on-chess-shogi-and-go/ · ​เวลา​ถึงที่​เรียน​จาก​รูปแบบ​การจราจร​ใน​อดีต​และ​ข้อมูล​ตำแหน่ง​ที่รวม​กัน​และ​ไม่​ระบุ​ตัว​คน ​และ​ความแม่น​ที่​ดีขึ้น​ได้​ถึง​ครึ่งหนึ่ง​ใน​บาง​เมือง ​เป็น​คำขอ​งบ​ริษัท​เอง https://deepmind.google/blog/traffic-prediction-with-advanced-graph-neural-networks/ · https://blog.google/products/maps/google-maps-101-how-ai-helps-predict-traffic-and-determine-routes/ · ​ข้อสรุป​ของซัต​ตัน​เป็นความ​เห็น ​ไม่​ใช่​สิ่ง​ที่​พิสูจน์​แล้ว ​เล่ม​นี้​จึง​เขียน​ว่า​แซง​ใน​งาน​ที่​คน​วัดผล​กัน​มา ​ไม่​ได้​เขียน​ว่า​ชนะ​เสมอ ​ความมั่นใจ 85%

​คำ​ถัดไป ​บทความ​ของ Bahdanau Cho ​และ Bengio ​ปี 2014 https://arxiv.org/abs/1409.0473 · ​บทความ Attention Is All You Need ​ปี 2017 ​การแปล​อังกฤษ​เป็น​เยอรมัน​และ​ฝรั่งเศส ​และ​การฝึก​สาม​วัน​ครึ่ง​บน​การ์ด​แปด​ใบ https://arxiv.org/abs/1706.03762 · GPT-3 ​ตัวเลข 175,000 ​ล้าน ​ชิ้นส่วน​คำ 300,000 ​ล้าน ​สัดส่วน Common Crawl 60 ​เปอร์เซ็นต์ ​ช่วง​ปี 2016 ​ถึง 2019 ​ขนาด 45 ​เท​รา​ไบต์​กับ 570 ​กิกะไบต์ ​และ​ภาษาอังกฤษ 93 ​เปอร์เซ็นต์​ตาม​จำนวน​คำ https://arxiv.org/pdf/2005.14165 · ​ความผิด​ที่​ลดลง​ตาม​เส้น​เดียวกัน​เมื่อ​เครื่อง ​ข้อมูล ​และ​การคำนวณ​โต​ขึ้น ​บาง​เส้น​กว้าง​เกิน​สิบ​ล้าน​เท่า https://arxiv.org/abs/2001.08361 · ​สัดส่วน​ภาษา​ของ​หน้า​เว็บ​ใน Common Crawl ​รอบ​หนึ่ง​ของ​ปี 2026 ​นับ​เป็น​หน้า ​ไม่​ใช่​คำ https://commoncrawl.github.io/cc-crawl-statistics/plots/languages.html · ​วิธี​เก็บ​เว็บ​และ​วิธี​ห้าม​ของ Common Crawl https://commoncrawl.org/faq · ​โปรแกรม​เก็บ​เว็บ​ของ OpenAI ​เดือน​สิงหาคม 2023 https://venturebeat.com/ai/openai-launches-web-crawling-gptbot-sparking-blocking-effort-by-website-owners-and-creators · ​เว็บ​ข่าว 60 ​จาก 106 ​เว็บ​ที่​ห้าม​มัน ​นับ​โดย Press Gazette ​เดือน​กุมภาพันธ์ 2024 https://pressgazette.co.uk/platforms/news-sites-block-ai-web-crawlers-chatgpt-google/ · ​คดี The New York Times ​ที่​ยื่น​วันที่ 27 ​ธันวาคม 2023 ​ข้อกล่าวหา ​ข้อต่อ​สู้ ​และ​สถานะ​ที่​ยัง​ไม่​มี​คำตัดสิน ​อ่าน​จาก​สารานุกรม​เมื่อ 5 ​ตุลาคม 2026 https://en.wikipedia.org/wiki/The_New_York_Times_v._Microsoft_and_OpenAI · ​การยอมความ 1,500 ​ล้าน​ดอลลาร์​ใน​คดี​ของ​นักเขียน​กับ Anthropic ​และ​การรับรอง​ของ​ศาล ​ตาม​ประกาศ​ของ​สมาคม​ผู้​จัดพิมพ์​อเมริกัน​วันที่ 20 ​กรกฎาคม 2026 https://publishers.org/news/aap-welcomes-courts-final-settlement-approval-in-bartz-v-anthropic/ · ​อย่าง​น้อย​เล่ม​ละ 3,000 ​ดอลลาร์ ​จาก​สมาคม​นักเขียน ​ซึ่งหน้า​เว็บ​ยัง​ลง​วัน​นัด​ที่​ไม่​ตรง​กับ​ประกาศ​ข้างต้น https://authorsguild.org/advocacy/artificial-intelligence/what-authors-need-to-know-about-the-anthropic-settlement/ ​ความมั่นใจ 85%

​เครดิต​ท้าย​เรื่อง ​ระบบ Whisper ​เสียง 680,000 ​ชั่วโมง ​ภาษา​อื่น 96 ​ภาษา​ราว 117,000 ​ชั่วโมง ​เสียง​ภาษาอังกฤษ 438,218 ​ชั่วโมง ​เสียง​ที่​มี​คำแปล​เป็น​ภาษาอังกฤษ 125,739 ​ชั่วโมง ​ภาษาไทย 226 ​ชั่วโมง​กับ 1,635 ​ชั่วโมง ​และ​การกรอง​คำ​ถอดความ​ที่​เครื่อง​ทำ​ขึ้น ​จาก​บทความ​ของ​ทีม​ปี 2022 https://arxiv.org/pdf/2212.04356 · 680,000 ​ชั่วโมง​หาร​ด้วย 24 ​และ 365 ​ได้​ราว 77.6 ​ปี ​ฉัน​คำนวณ​เอง ​ความมั่นใจ 90%

๏

​ข้อ​ที่จะ​ล้ม​เล่ม​นี้​ได้ ​คือ​งาน​ที่วัด​ผล​เทียบ​กัน​ตรงๆ ​แล้ว​พบ​ว่า ​ใน​งาน​อย่าง​การฟังเสียง ​การดู​ภาพ ​หรือ​การเดินหมาก ​กฎ​ที่​คนเขียน​ด้วยมือ​ยัง​ทำได้​ดีกว่า​เครื่อง​ที่​เรียน​จาก​ตัวอย่าง ​เมื่อ​ให้​เวลา​และ​เครื่อง​คำนวณ​เท่ากัน ​จาก​ที่​ฉัน​หา ​ยัง​ไม่​พบ​งาน​แบบ​นั้น​ใน​งาน​ที่​เล่ม​นี้​เล่า ​และ​เล่ม​นี้​ไม่​ได้​อ้างว่า​วิธี​เรียน​เอง​ชนะ​ใน​ทุก​งาน