10 · ถุงสองใบ
วันที่ 5 มิถุนายน 1989 บนถนนฉางอาน ริมมุมตะวันออกเฉียงเหนือของจัตุรัสเทียนอันเหมินในปักกิ่ง รถถัง Type 59 ขบวนหนึ่งกำลังแล่นไปทางตะวันออก ชายคนหนึ่งในเสื้อเชิ้ตสีขาว ถือถุงช็อปปิ้งสองใบ ก้าวออกไปยืนขวางหน้าคันแรก
ไม้บรรทัดวัดได้เฉพาะคนที่เรารู้จัก และคนกล้าบางคนไม่เหลือชื่อไว้ให้วัด เล่มนี้รู้ว่าชายคนนี้ทำอะไรแทบทุกวินาที เพราะมีภาพนิ่งห้าภาพ และมีภาพเคลื่อนไหวจากช่างกล้องของ ABC, CNN และ NBC แต่ไม่รู้ว่าเขาชื่ออะไร คิดอะไร หรือเกิดอะไรขึ้นกับเขาหลังจากนั้น
เมืองที่เพิ่งได้ยินเสียงปืน
หนึ่งวันก่อนหน้านั้น จัตุรัสถูกเคลียร์ด้วยกำลัง เสียงปืนของคืนก่อน ๆ เป็นสิ่งที่ทั้งเมืองรู้ Stuart Franklin ช่างภาพที่ถ่ายภาพนี้จากระเบียงชั้นบนริมถนน เล่าว่าพลเรือนที่ยืนเรียงหน้าเผชิญทหารและรถถังถูกยิง มีผู้บาดเจ็บล้มตายอย่างน้อย 20 ราย
ทางที่ปลอดภัยคือยืนอยู่บนทางเท้าต่อไป ทุกคนในเมืองนั้นจะเข้าใจ คนที่ยืนมุงอยู่ริมถนนก็เลือกทางนั้น และไม่มีบันทึกว่ามีใครคนอื่นออกไปทำแบบเดียวกันที่จุดนั้น
ราวสามนาที
รถถังคันแรกเลี้ยวหลบ เขาก้าวไปขวางอีก มันเลี้ยวอีก เขาก้าวตามอีก จนรถถังดับเครื่อง ขบวนข้างหลังที่มีเกือบ 20 คันหยุดตาม การตัดสินใจของคนขับที่เลือกหยุด ก็เป็นส่วนหนึ่งของเรื่องนี้
เขาปีนขึ้นไปบนตัวรถ ตะโกนใส่ช่องบนป้อมปืน แล้วปีนขึ้นไปบนป้อม พูดกับลูกเรือคนหนึ่งที่ช่องของพลยิง ไม่มีใครรู้ว่าเขาพูดอะไร จากนั้นเขาปีนลงมา ชายสองคนในชุดสีน้ำเงินดึงเขาออกไป แล้วรถถังก็ติดเครื่องเดินต่อ
ทั้งหมดใช้เวลาราวสามนาที Franklin บอกว่าไม่ถึงสามนาที Harunobu Kato จาก NHK บอกว่าเกิน แหล่งสองแหล่งไม่ตรงกัน Franklin สรุปภาพนั้นไว้สั้นที่สุด "เขาขวางทางรถถังไว้คนเดียว"
ชายสองคนนั้นเป็นใคร ก็ไม่มีใครตอบได้แน่ Charlie Cole ช่างภาพอีกคนบอกว่าเป็นเจ้าหน้าที่ความมั่นคงสาธารณะ Jan Wong คิดว่าเป็นคนแถวนั้นที่เป็นห่วงเขา คนที่เห็นเหตุการณ์อีกคนเล่าว่า "เขากลืนหายเข้าไปในฝูงคน แล้วก็หายไป"
ชื่อที่ไม่มีใครยืนยัน
หนังสือพิมพ์ฉบับวันอาทิตย์ในลอนดอนฉบับหนึ่งพิมพ์ชื่อเขาว่า Wang Weilin นักศึกษาวัย 19 นักข่าวที่ใส่ชื่อนั้นบอกว่าได้มาหลังคุยกับแหล่งข่าวชั้นดีสามคน ไม่มีใครยืนยันชื่อนี้ได้ Robin Munro พูดไว้ในสารคดีของ PBS Frontline ปี 2006 ว่า "ความจริงคือเราไม่รู้เลยว่าชายคนนี้ชื่ออะไร"
สิ่งที่เกิดกับเขา
ไม่มีใครรู้ คำกล่าวอ้างที่มีอยู่ขัดกันเอง และไม่มีข้อไหนยืนยันได้
Bruce Herschensohn กล่าวในสุนทรพจน์ปี 1999 ว่าเขาถูกประหารหลังจากนั้น 14 วัน Cole เชื่อว่าเขาถูกประหาร แต่ไม่ได้เห็นเอง Timothy Brook ว่าเขาถูกตัดสินจำคุก 10 ปี Jan Wong คิดว่าเขายังมีชีวิตอยู่ในจีนแผ่นดินใหญ่
เจียง เจ๋อหมิน ตอบ Barbara Walters ในปี 1990 ว่า "คิดว่าไม่เคยถูกฆ่า" และว่า "ยืนยันไม่ได้ว่าชายหนุ่มที่คุณพูดถึงถูกจับหรือไม่" ในปี 2000 เขาบอก Mike Wallace ว่าชายคนนั้นไม่เคยถูกจับ และไม่รู้ว่าตอนนี้อยู่ที่ไหน
คำตอบจากคนที่อยู่ในตำแหน่งที่น่าจะรู้มากที่สุด ขึ้นต้นด้วยคำว่า คิดว่า
สิ่งที่ถูกลบ
สื่อของรัฐจีนเคยเอาภาพนี้ไปออกโทรทัศน์ครั้งหนึ่ง ประณามเขาว่าเป็นคนเลว แล้วไม่เคยฉายอีก
ในปี 2013 มีคนตัดต่อภาพนี้ เปลี่ยนรถถังทั้งขบวนเป็นเป็ดยางตัวใหญ่ Weibo จึงบล็อกคำว่า เป็ดเหลืองตัวใหญ่ ระบบเซ็นเซอร์ของรัฐต้องเสียเวลาไล่ตามเป็ดยาง
ในปี 2006 ทีมสารคดี Frontline เอาภาพนี้ไปให้นักศึกษามหาวิทยาลัยปักกิ่งดู นักศึกษาคนหนึ่งถามกลับว่า "นี่เป็นงานศิลปะหรือเปล่า แต่งขึ้นมาเองหรือ" สิบเจ็ดปีหลังวันนั้น นักศึกษาคนหนึ่งในเมืองเดียวกันไม่แน่ใจว่าภาพนี้เป็นของจริง
ฟิล์มในถังชักโครก
ภาพนี้ออกมาถึงโลกด้วยเส้นทางที่ไม่มีใครวางแผนไว้
ตอนตำรวจบุกห้องของ Charlie Cole เขาซ่อนฟิล์มไว้แบบนี้ "เข้าไปในห้องน้ำ ยกฝาชักโครกออก แล้วใส่มันลงไปในถังพักน้ำ" เขาถูกบังคับให้เซ็นคำสารภาพ ภาพของเขาได้รางวัล World Press Photo of the Year ปี 1990
ฟิล์มของ Franklin ออกจากปักกิ่งไปในภาชนะใส่ชาของโปรดิวเซอร์ทีวีชาวฝรั่งเศส แหล่งหนึ่งว่ากระป๋อง อีกแหล่งว่ากล่อง
Jeff Widener เป็นไข้หวัด คืนก่อนหน้าเพิ่งโดนอิฐที่ผู้ประท้วงขว้างมาถูกหัว และฟิล์มหมด นักศึกษาอเมริกันชื่อ Kirk Martsen ไปได้ฟิล์มมาจากนักท่องเที่ยวคนหนึ่ง หนึ่งม้วน ความไวแสง 100 ASA ภาพของ Widener ถ่ายด้วยฟิล์มม้วนนั้น Widener บอกทีหลังว่า "ไม่เคยฝันเลยว่าภาพนี้จะกลายเป็นของที่คนคลั่งไคล้กันขนาดนี้"
ฟิล์มม้วนเดียวของนักท่องเที่ยวทำให้มีภาพหนึ่ง ถังพักน้ำกับกล่องชาช่วยให้อีกสองภาพรอด ชายในภาพไม่มีถังพักน้ำให้ซ่อน ภาพรอด ชื่อไม่รอด
ใบคะแนน
ไม้บรรทัดวัดเขาได้แค่สามขีด ทางที่ปลอดภัยเปิดอยู่ตลอด แค่ยืนบนทางเท้าต่อไป ในเฟรมนั้นเขาอยู่คนเดียว ไม่มีใครตัดสินใจแทน และไม่มีใครออกมาช่วย เวลามีไม่กี่นาที และก้าวที่ออกไปยืนหน้ารถถังที่กำลังแล่น ทำให้ชีวิตเขาไปอยู่ในมือคนขับทันที
อีกสามขีดต้องการสิ่งที่อยู่ในหัวเขา เขารู้ไหมว่ากำลังเสี่ยงอะไร เขาทำเพื่อใคร เขาชั่งมันแล้วหรือยัง ไม่มีใครรู้ และเขาไม่ได้ทิ้งคำพูดไว้ให้ใครอ่านแม้แต่คำเดียว
ใส่ตัวเลขลงในสามช่องนั้น ก็คือการแต่งความคิดให้คนที่ไม่เคยได้พูด ถ้าเขากล้า ไม้บรรทัดของเล่มนี้ก็ยืนยันให้ไม่ได้ มันบอกได้แค่ว่าวัดเขาไม่ถึง
ใบคะแนน · ชายถือถุงสองใบ · ปักกิ่ง 1989
ทางเลือกจริง 3 · รู้ว่าเสี่ยง ? · คนเดียว 3 · เพื่อคนอื่น ? · ถอยไม่ได้ 3 · ไม่บ้าบิ่น ?
ไม่มีคะแนน · สองในสามประตู คือ รู้ว่าเสี่ยง กับ ไม่บ้าบิ่น วัดไม่ได้ เพราะไม่มีใครรู้ว่าเขาเป็นใคร หรือคิดอะไรอยู่
เกือบสิบแปดปีต่อมา บนชานชาลารถไฟใต้ดินในนิวยอร์ก ราวเที่ยงสี่สิบห้าของวันอังคาร หลังปีใหม่ได้วันเดียว ชายคนหนึ่งยืนรอรถไฟกับลูกสาวสองคน
บทถัดไป · 12 / 1611 The Trough