​หมายเหตุ​ท้าย​เล่ม

​ยาม​กับ AI ​แต่ง​ขึ้น ​ทุกอย่าง​ที่​เขา​ยก​มาจาก​โลก​จริง​มี​ที่มา​ตาม​นี้ ​ความมั่นใจ​บอก​เป็น​เปอร์เซ็นต์ ​ตรวจ​วันที่ 2 ​ตุลาคม 2026

๏

​คืน​ที่หนึ่ง ​มุก​สุเมเรียน​เรื่อง​หญิงสาว​ผายลม ​บันทึก​ใน​ชุด​สุภาษิต​สุเมเรียน ​ยุค​บาบิโลน​เก่า ​ราว 1900 ​ปีก่อน​คริสตกาล ​บาง​แหล่ง​เสนอ​ว่า​อาจ​เก่า​ถึง 2300 ​ปีก่อน​คริสตกาล ​คำแปล​ใน​เล่ม​เป็นการ​ถอดความ ​ความมั่นใจ 85% · ​โรเบิร์ต ​โพร​ไวน์ ​บทความ “The Science of Laughter” ​นิตยสาร Psychology Today ​พฤศจิกายน 2000 ​เก็บ​เหตุการณ์​หัวเราะ​ราว 1,200 ​ครั้ง ​เป็น​จำนวน​ครั้ง ​ไม่​ใช่​จำนวน​คน ​หัวเราะ​ที่​ตามหลัง​สิ่ง​ที่​คล้าย​มุก 10–20% ​ความมั่นใจ 90%

​คืน​ที่สอง ​ปาปิรัส​เวสต์​คาร์ ​เรื่อง​ฟาโรห์​สเนเฟ​รู​กับ​หญิง​พาย​เรือ ​อายุ​กระดาษ​ราว 1650–1600 ​ปีก่อน​คริสตกาล ​การอ่าน​ว่า​เป็นการ​แซว​กษัตริย์​เป็นความ​เห็น​ของ​นัก​อียิปต์​วิทยา​บางคน ​ไม่​ใช่​ข้อยุติ ​ความมั่นใจ 80% · ​เพลโต Philebus 48–50 ​และ​ฮอบส์ “sudden glory” ​อ้าง​ตาม Stanford Encyclopedia of Philosophy ​หัวข้อ Philosophy of Humor ​ความมั่นใจ 90%

​คืน​ที่สาม Philogelos ​อายุ​ราว​ศตวรรษ​ที่สี่ ​เลขลำดับ​มุก​ต่างกัน​ตาม​ฉบับ ​มุก​ว่ายน้ำ ​ลา ​ช่างตัดผม​กับ​คน​หัวล้าน ​และ “​แบบ​เงียบๆ” ​ตรวจ​จาก​ฉบับ​แปล​ภาษาอังกฤษ​บน archive.org ​ความมั่นใจ 85% · ​จิม ​โบ​เวน​นำ​มุก​ขึ้น​เวที ​ปี 2008 ​ตามที่ Wikipedia ​อ้าง ​ต้นฉบับ​ข่าว​เปิด​ไม่​ได้ ​ความมั่นใจ 70% · ​มุก​ลา​โผล่​ซ้ำ​ใน​ฉบับ​ภาษาอังกฤษ​ศตวรรษ​ที่​สิบ​แปด​โดย​เปลี่ยนเป็น​ม้า ​ความมั่นใจ 75%

​คืน​ที่สี่ ​มุก​ออ​กัสตัส​กับ​คน​หน้า​เหมือน ​มา​โค​รเบียส Saturnalia ​เล่ม 2 ​ความมั่นใจ 85% · ​มุก​นัก​วิ่ง​ฝัน​ถึง​รถม้า ​ซิ​เซ​โร On Divination 2.145 ​ความมั่นใจ 85%

​คืน​ที่​ห้า นัส​รุด​ดีน ​ต้นฉบับ​เก่า​ที่สุด​ปี 1571 ​เรื่อง​ลา​ร้อง​และ​เทศน์​สาม​ครั้ง​อ้าง​ตาม Wikipedia ​ความมั่นใจ 80% · ​เรื่อง​หา​แหวน​ที่​ที่​สว่าง​กว่า Quote Investigator 11 ​เมษายน 2013 ​ฉบับ​คนเมา​ใต้​เสา​ไฟ​เก่า​ที่สุด​ปี 1924 ​ฉบับนัส​รุด​ดีน​ไม่​พบ​หลักฐาน​ว่า​เก่า​กว่า ​ความมั่นใจ 85% · ​กฎ​ของ​สาม​เป็นหลัก​ปฏิบัติ​ของ​นักเขียน​บท​ตลก ​ไม่​ใช่​ผล​การทดลอง

​คืน​ที่หก Joe Miller's Jests ​ปี 1739 ​รวบรวม​โดย​จอห์น ​มอ​ตลีย์ ​ใช้​นามแฝง ​มี 247 ​มุก ​เกี่ยวกับโจ ​มิ​ลเลอร์​สาม​มุก ​ความมั่นใจ 85% · ​มาร์ก ท​เวน ​เรื่อง​กบ​กระโดด ​ปี 1865 ​และ​เรื่อง​ฉบับ​แปล​ภาษา​กรีก ​ความมั่นใจ 75% · Jentzsch & Kersting “ChatGPT is fun, but it is not funny!” WASSA 2023 ​มุก 1,008 ​ครั้ง ​เกิน 90% ​เป็น​มุก​เดิม 25 ​มุก ​ทดสอบ​กับ GPT-3.5 ​ความมั่นใจ 95%

​คืน​ที่​เจ็ด ​สเปน​เซอร์ ​ฟรอยด์ ​และ​คานท์ Critique of Judgment ​ปี 1790 ​ข้อ 54 ​อ้าง​ตาม Stanford Encyclopedia of Philosophy ​คานท์​ไม่​ได้​ใช้​คำ​ว่าความ​ไม่​เข้ากัน​เอง ​ความมั่นใจ 90% · McGraw & Warren “Benign violations” Psychological Science ​สิงหาคม 2010 ​ความมั่นใจ 90% · Hurley, Dennett & Adams, Inside Jokes, MIT Press 2011 ​สรุป​จาก​หน้า​สำนักพิมพ์ ​ความมั่นใจ 80%

​คืน​ที่​แปด ​มุก​โซเวียต “​สาม​ค่าย​ครึ่ง” ​และ “​แกล้ง​จ่าย ​แกล้งทำ​งาน” ​กับ​มุก​ยิว​เรื่อง​ช่าง​กวาด​ปล่องไฟ ​อ้าง​ตาม Wikipedia ​หัวข้อ Russian political jokes ​และ Jewish humor ​เป็น​มุก​คลาสสิก ​ไม่​มี​คะแนน​โหวต ​ความมั่นใจ 80% · “Tragedy plus time” Quote Investigator 25 ​มิถุนายน 2013 ​ที่มา​เก่า​สุด​คือ​สตีฟ อัล​เลน ​นิตยสาร Cosmopolitan ​กุมภาพันธ์ 1957 ​ความมั่นใจ 85%

​คืน​ที่​เก้า LaughLab ​ริชาร์ด ​ไว​ส์​แมน 2001–2002 ​มุก​มากกว่า 40,000 ​มุก ​คะแนน​ราว 2 ​ล้าน ​ราว 70 ​ประเทศ ​ผู้ชนะ​คือ​มุก​นายพราน ​มุก​โฮ​มส์​นำ​ใน​ผลก​ลาง​ทาง​เดือน​ธันวาคม 2001 ​มุก​ประจำ​ประเทศ​อ้าง​ตาม​รายงาน​ข่าว Associated Press ​ธันวาคม 2001 ​และ​บทความ​สรุป​รอง ​ความมั่นใจ 80% · ​คำของ​ไว​ส์​แมน​เรื่อง​มุก​เฉลี่ย​ใน​เล่ม​เป็นการ​ถอดความ

​คืน​ที่​สิบ Airplane! ​ปี 1980 ​การเลือก​นักแสดง​ดราม่า​มา​เล่น​ตรงๆ ​เป็นเรื่อง​ที่​ผู้สร้าง​เล่า​ไว้​ใน​หลาย​สัมภาษณ์ ​ผู้ตรวจ​ไม่​ได้​เปิด​สัมภาษณ์​ต้นฉบับ​ใน​รอบ​นี้ ​ความมั่นใจ 75% · ​คำคม​ดักลาส ​อดัมส์ ​และ​เทอร์​รี ​แพร​ตเชตต์ ​ถอดความ​เป็นไทย ​จำนวน​กด​ชอบ​จาก Goodreads ​อ่าน​เมื่อ​ตุลาคม 2026 ​ความมั่นใจ 90% · ​งาน​เรื่อง​มุก​ที่​ประมวลผล​ง่าย​ตลก​กว่า Gorenz & Schwarz, Journal of Experimental Social Psychology 2026 n = 999 ​ผู้ตรวจ​อ่าน​จาก​บทความ​ข่าว PsyPost 5 ​กันยายน 2026 ​ไม่​ได้​เปิดตัว​เปเปอร์ ​ความมั่นใจ 70% · ​ไม่​พบ​งานวิจัย​ที่วัด​ตรงๆ ​ว่าความ​พยายาม​ที่​มองเห็น​ของ​คน​เล่า​ทำให้​มุกตลก​น้อยลง ​ข้อ​นี้​ใน​เล่ม​จึง​เป็นการ​อนุมาน ​ไม่​ใช่​ข้อ​ค้นพบ

​คืน​ที่​สิบเอ็ด Gorenz & Schwarz “How funny is ChatGPT?” PLOS ONE 3 ​กรกฎาคม 2024 ​ไม่​ต่าง​จาก The Onion ​อย่าง​มีนัย​สำคัญ (p = .14) ​ชนะ​คนธรรมดา​ใน​งาน​แซว 87% ​ความมั่นใจ 90% · Hessel et al. “Do Androids Laugh at Electric Sheep?” ACL 2023 ​ความมั่นใจ 90% · ​โพร​ไวน์ ​คนพูด​หัวเราะ​มากกว่า​คนฟัง​ราว 50% ​และ​หัวเราะ​เมื่อ​อยู่​กับ​คนอื่น​บ่อย​กว่า​ราว 30 ​เท่า ​จาก​บทความ​เดียว​กับ​คืน​ที่หนึ่ง ​ความมั่นใจ 85%

​คืน​ที่​สิบสอง ​กล้ามเนื้อ​รอบ​ดวงตา​ที่​หดตัว​เอง​ตอน​หัวเราะ​จริง​คือ​สิ่ง​ที่​นักวิจัย​เรียก​ว่า​เสียงหัวเราะ​แบบ​ดู​เชนน์ ​กล่าวถึง​แบบ​ทั่วไป ​ไม่​ได้​อ้าง​งาน​ชิ้น​ใด

๏

​มุก​ที่​ไม่​ได้​เข้าเล่ม ​มุก​ที่​ชนะ​รางวัล​มุกตลก​ที่สุด​แห่ง​เทศกาล​เอดินบะระ​ฟรินจ์ ​เกือบ​ทั้งหมด​เป็น​มุก​เล่นคำ​ภาษาอังกฤษ ​แปล​ไม่​ได้ ​จึง​ไม่​ได้​เข้าเล่ม ​มุก​ยอดนิยม​จาก Reddit ​ตรวจ​ไม่​ได้​เพราะ​เปิด​หน้า​เว็บ​ไม่​ได้​ใน​รอบ​นี้ ​ตัวเลข​ที่​อ้าง​กัน​มาจาก​บล็อก​รอง​แหล่ง​เดียว ​จึง​ไม่​ได้​ใช้