08 · ​ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท

​ปี 1997 ​ราชบัณฑิต ​กาญจนา ​นาค​สกุล ​เขียน​ไว้​ใน​จดหมายข่าว​ราชบัณฑิตยสถาน​ว่า ​แปล "​ฉัน" ​กับ "​คุณ" ​จาก​ไทย​ไป​อังกฤษ​แทบ​ไม่ต้อง​คิด ​เหลือ I ​กับ you ​เท่านั้น ​แต่​แปล​ย้อนกลับ ​ผู้แปล​ต้อง​รู้​ให้ได้​ก่อน​ว่า​ใคร​พูด ​อายุ​เท่าไร ​เพศ​อะไร ​พูด​กับ​ใคร ​สนิท​กัน​แค่​ไหน ​เป็นทางการ​หรือไม่ ​กำลัง​ถ่อมตัว​หรือ​กำลัง​โกรธ ​และ​มาจาก​ชนชั้น​ไหน

​คำถาม​ชุด​นั้น​คือ​สิ่ง​ที่​อังกฤษ​ไม่ต้อง​ตอบ ​ไทย​ต้อง​ตอบ ​และ​ตอบ​ตั้งแต่​คำ​แรก ​ส่วน​ที่​เป็นทางการ​ที่สุด​ของ​ระบบ​มีชื่อ​ของ​ตัวเอง — ​ราชาศัพท์ ​ว่าด้วย​คำ​สำหรับ​กษัตริย์ ​เจ้านาย ​และ​พระสงฆ์ ​แต่​กลไก​เดียวกัน​ทำงาน​ลงมา​ถึง​ประโยค​ที่​พ่อ​พูด​กับ​ลูก ​ยศ​ของ​คน​สอง​คน​ที่​คุย​กัน​ไม่​ได้​ลอย​อยู่​ใน​บริบท ​มัน​ฝัง​อยู่​ใน​กริยา​และ​สรรพนาม

​กริยา​ที่​แปล​ว่า​กิน​มี​สี่​คำ ​และ​เลือก​ผิด​ไม่​ใช่​ผิด​สำนวน ​เสวย ​ใช้กับ​พระมหากษัตริย์​และ​เจ้านาย​ชั้นสูง ​กริยา ​ฉัน ​ใช้กับ​พระสงฆ์ — ​คนละ​แกน​กับ​ยศ ​เพราะ​ชี้​บทบาท​ทาง​ศาสนา ​ไม่​ใช่​ชนชั้น ​รับประทาน ​คือ​ระดับ​สุภาพ​สามัญ ​กิน ​คือ​คำ​เปล่า ​ใช้​ผิด​ขั้น​แล้ว​ฟัง​เป็นการ​ลบหลู่ ​หรือ​เป็นทางการ​จน​น่าขัน

​รับประทาน ​เอง​เป็น​ซาก​ของ​ประโยค ​สำนักงาน​ราชบัณฑิตยสภา​อธิบาย​ไว้​ใน​รายการวิทยุ "​รู้ ​รัก ​ภาษาไทย" ​เมื่อ 30 ​ตุลาคม 2552 ​ว่า​ใน​ฐานะ​คำราชาศัพท์​มัน​เป็น​สอง​คำ — ​รับ ​กับ ​ประทาน ​ใช้​เมื่อ​เจ้านาย​ชั้น​พระองค์เจ้า​หรือ​หม่อมเจ้า​ให้​ของ​แก่​สามัญชน ​พอ​พูด​ติดกัน​เป็น​คำ​เดียว ​สอง​พยางค์​นั้น​กร่อน​ลง​เหลือ​กริยา​สุภาพ​ที่​แปล​ว่า​กิน​เฉยๆ ​สำนักงาน​ถึงกับ​สั่ง​ให้​เว้น​จังหวะ​ระหว่าง​พยางค์​เมื่อ​ใช้​ใน​ความหมาย​เดิม

​อังกฤษ​มี​คำ​เดียว​คือ ate ​ไม่​มี​ขั้น​ให้​เลือก ​ผู้แปล​ที่​ยก ​เสวย ​ข้ามฟาก​ต้อง​เติม​คำ​เข้าไป​ใหม่ — "the King ate" — ​สิ่ง​ที่​ไทย​พูด​ไป​แล้ว​ใน​กริยา ​อังกฤษ​ต้อง​พูด​ซ้ำ​นอก​กริยา ​ข้อมูล​ไม่​ได้​หาย​ตอน​ข้าม ​มัน​เปลี่ยน​ชั้น ​จาก​สิ่ง​ที่​ไวยากรณ์​บังคับ ​เป็น​สิ่ง​ที่​บริบท​ช่วย​ได้ ​และ​สิ่ง​ที่​ไม่​บังคับ ​ตัดทิ้ง​ได้​เสมอ

​บุรุษ​ที่สอง​มี​สี่​รูป​ที่​สลับ​กัน​ไม่​ได้ ​เรียง​ตาม​ยศ​ของ​ผู้ฟัง ​ใต้เท้า ​ใช้กับ​ผู้ใหญ่​ที่​นับถือ ​ใต้ฝ่าพระบาท ​ใช้กับ​หม่อมเจ้า ​ใต้ฝ่าละอองพระบาท ​เติม​ละออง​ที่​ฟุ้ง​จาก​พระ​บาท​เข้าไป​อีก​ชั้น ​ใช้กับ​พระองค์เจ้า​ขึ้นไป ​ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ​เติม​ธุลี​ลง​ใน​ละออง​นั้น​อีก​ชั้น ​สงวน​ไว้​สำหรับ​พระมหากษัตริย์ ​ผู้พูด​ไม่​ได้​เลือก​ว่า​จะ​สุภาพ​แค่​ไหน ​เขา​กำลัง​ประกาศ​ยศ​ของ​ผู้ฟัง​ให้​ทั้ง​ห้อง​ได้ยิน you ​ทำ​อย่างนั้น​ไม่​ได้

​บุรุษ​ที่หนึ่ง​ไต่​ขึ้น​ในทางกลับกัน ​ข้าพระพุทธเจ้า ​แปล​ว่า​ข้า​ของ​พระพุทธเจ้า ​ยืม​การถ่อมตัว​ทาง​ศาสนา​มา​ใช้กับ​พระมหากษัตริย์ ​เกล้ากระหม่อม ​กับ ​หม่อมฉัน ​ยก​กลาง​กระหม่อม​ของ​ผู้พูด​ขึ้น​มา​แทน​ตัวเอง ​กาญจนา​ให้​เหตุ​ไว้​ว่า​ไทย​ถือ​ศีรษะ​เป็น​ส่วนสูง​สุด​ของ​ร่างกาย ​ผู้พูด​จึง​ยื่น​หัว​ให้ ​ไม่​ใช่​ทั้งตัว ​ส่วน ​ผม ​ที่​พูด​กัน​ทุกวันนี้ ​แปล​ตรงตัว​ว่า​เส้น​ผม — ​ตรรกะ​อัน​เดียวกัน ​หล่น​ลงมา​ถึง​ระดับ​สามัญ

​กาญจนา​ยก​กรณี​ที่​พัง​ไว้​หนึ่ง​กรณี ​ใน​หนัง​พากย์​ไทย ​บางครั้ง​ได้ยิน​พ่อ​เรียกตัว​เอง​ว่า ​ผม ​และ​เรียก​ลูก​ที่​อายุ​ไม่​ถึง​สิบ​ขวบ​ว่า ​คุณ ​ทุก​คำ​ถูก​ตาม​พจนานุกรม ​และ​ขัดหู​มาก ​เพราะ​พ่อ​คนไทย​ไม่​พูด​กับ​ลูก​แบบ​นั้น ​ความผิด​ไม่​ได้​อยู่​ที่​คำ ​มัน​อยู่​ที่​ความสัมพันธ์ — ​สรรพนาม​คู่​นั้น​บรรจุ​ระยะห่าง​แบบ​ทางการ​มา​ใน​ตัว ​ที่​พ่อ​กับ​ลูก​ไม่​มี

​คำลงท้าย ​ครับ ​กับ ​ค่ะ ​ปิด​ประโยค​สุภาพ​เกือบ​ทุก​ประโยค ​และ​บอก​ทั้ง​เพศ​ของ​ผู้พูด​และ​ระดับ​ความเป็นทางการ​ไป​พร้อมกัน ​อังกฤษ​ไม่​มี​ชนิด​ของ​คำ​ที่​ทำหน้าที่​นี้ Eric McCready ​เขียน​กรอบ​ความหมาย​ไว้​ใน "A Semantics for Honorifics with Reference to Thai" (PACLIC 28, 2014) — ​สรรพนาม ​รูป​กริยา ​และ​คำลงท้าย​ร่วมกัน​กำหนด​ค่า​ความสุภาพ ​แล้ว​ค่า​นั้น​ต้อง​เข้ากับ​ความเป็นทางการ​ที่​บริบท​ตั้ง​ไว้​แล้ว

​ปี 2020 ​นายก​ราชบัณฑิตยสภา ศ.​เกียรติคุณ ​นพ.​สุร​พล ​อิสร​ไกร​ศีล ​พูดถึง​คำ​ที่​หน่วยงาน​ของ​เขา​บัญญัติ​ขึ้น​เอง​ว่า "​ตอนนี้​มี​ใคร​ใช้​คำ​ว่า​คณิตกรณ์ ​ก็​เรียก​ว่า​คอมพิวเตอร์​กัน​หมด" ​ภาษา​ที่บังคับ​ยศ​ไว้​ใน​กริยา​ได้ ​บังคับ​คำศัพท์​ของ​ตัวเอง​ไม่​ได้

​เครื่องมือ​ที่​ควรจะ​บังคับ​ได้​มี​อยู่​จริง ​และ​มี​วันเกิด ​สถาบัน​ที่​ต่อมา​เป็น​ราชบัณฑิตยสภา​ตั้งขึ้น​ปี 1933 ​งาน​บัญญัติศัพท์​เริ่ม​ปี 1942 ​ตามที่​เลขาธิการ ​กนก​วลี ​ชู​ชัย​ยะ ​ให้​ไว้​ใน​ปี 2019 ​วิธีทำ​งาน​ประกาศ​ไว้​เป็น​สามชั้น ​ตามที่​สุร​พล​ให้​สัมภาษณ์​เมื่อ 6 ​กรกฎาคม 2020 — ​หา​คำ​ไทย​แท้​ก่อน ​ถ้า​ไม่​ได้​ให้​ประกอบ​จาก​ราก​บาลี​สันสกฤต ​ทับศัพท์​เป็น​ทางเลือก​สุดท้าย ​และ​วิธี​นี้​ได้ผล​มา​แล้ว ​โทรทัศน์ ​คือ ​โทร (​ไกล) ​บวก ​ทัศน์ (​เห็น)

​คำ​ที่​แพ้​มีชื่อ​และ​มี​วันที่​เหมือนกัน ​คณะกรรมการ​สาขา​วิทยาศาสตร์​กับ​สาขา​คอมพิวเตอร์​บัญญัติ ​คณิตกรณ์ ​ขึ้น​จาก​ราก​บาลี​สันสกฤต ​แปล​ว่า​เครื่อง​คำนวณ ​วาง​คู่​กับ​ทับศัพท์ ​คอมพิวเตอร์ ​สุร​พล​สรุป​ผล​ไว้​เอง​ใน​ปี 2020 ​ว่า "​ปรากฏ​ว่า​มี​เพียง​คำทับศัพท์​คอมพิวเตอร์​เพียง​คำ​เดียว​ที่​รอด" ​ส่วน ​จดหมายอิเล็กทรอนิกส์ ​ที่​บัญญัติ​ไว้​สำหรับ email ​เหลืออยู่​ใน​เอกสารราชการ​และ​งาน​ของ​ครู​บางส่วน ​ปาก​คนไทย​พูดว่า ​อีเมล — รศ.​อร​พัช ​บวร​รักษา ​ให้​ไว้​ใน​บท​สัมภาษณ์​ชุด​เดียวกัน

​กลไก​ที่​เก่า​กว่า​นั้น​เป็น​ของ​คน​คนเดียว ​ไม่​ใช่​ของ​คณะกรรมการ ​รัชกาล​ที่ 6 (​วชิราวุธ ​ครองราชย์ 1910–1925 ​สวรรคต 26 ​พฤศจิกายน 1925) ​ทรง​แปลบท​ละคร​ของ​เชกสเปียร์​เป็นไทย​สาม​เรื่อง — ​เวนิส​วานิช ​ปี 1916 ​ตามใจ​ท่าน ​ปี 1921 ​โร​เม​โอ​และ​จู​เลียต ​ปี 1922 ​วิธี​แปล​ทรง​เขียน​ไว้​เอง​ใน​คำนำ​เรื่อง​หลัง​สุด ​ลง​พระนาม "​ราม​วชิราวุธ ​ปร" ​วันที่ 1 ​มิถุนายน 1922 ​ข้อความ​คือ "​ใน​การประพนธ์​คำกลอน​ภาษาไทย​ใน​เรื่องลคร​นี้ ฃ้าพ​เจ้า​ตั้งใจ​ให้​ใกล้​สำนวน​และ​โวหาร​เดิม​ของ​เชกส๎เปียร์ ​มากกว่า​คำนึงถึง​ความไพเราะ​ทาง​กาพย์​ภาษาไทย" ​นั่น​คือ​นโยบาย​ยึด​ต้นทาง​ไว้​ก่อน ​ประกาศ​ไว้​ก่อนที่ Lawrence Venuti ​จะ​ตั้ง​คำ​ว่า foreignization ​ใน​ปี 1995 ​ถึง 73 ​ปี

​งาน​บัญญัติ​คำของ​พระองค์​ไม่​ได้​อยู่​แค่​ใน​บทละคร ​พระราชบัญญัติ​ขนานนาม​สกุล พ.ศ. 2456 ​บังคับ​ให้​คน​สยาม​ทุกคน​ต้อง​มี​นามสกุล​สืบทอด​เป็นครั้งแรก ​และ​นามสกุล​บาลี​สันสกฤต​จำนวนมาก​ที่​ตามมา ​พระองค์​ทรง​คิด​หรือ​พระราชทาน​เอง ​อีก​คำ​คือ ​ลูกเสือ ​ตั้งขึ้น​ปี 1911 ​ล้อ​กับ ​เสือป่า ​กองกำลัง​กึ่ง​ทหาร​ที่​ทรง​ตั้งปี​เดียวกัน ​นี่​เป็น​คนละ​กลไก​กับ​สำนักงาน​บัญญัติศัพท์ ​สำนักงาน​นั้น​เกิด​ปี 1933 ​หลัง​ทั้งสอง​รัชกาล

​คำ​ว่า​คน​แรก​ใน​เรื่อง​นี้​ถูก​โต้​แล้ว ​อาชญาสิทธิ์ ​ศรีสุวรรณ ​เขียน​ใน The101.world ​เมื่อ 31 ​มกราคม 2023 ​ว่า​คำนำ​ของ​รัชกาล​ที่ 6 ​อ้าง​ความเป็น​คน​แรก​เฉพาะ​การแปล​เป็น​บทเจรจา​บน​เวที​ทีละ​บรรทัด ​ไม่​ใช่​คน​แรก​ที่​เอาเรื่อง​นี้​มา​เป็นไทย ​ขุน​สุนทร​ภาษิต (Thanom Keyanon) ​ครู​โรงเรียน ​ตีพิมพ์ "​โร​โม​ยู​เลียด​คำ​ฉันท์" ​ระหว่าง​สิงหาคม​ถึง​ตุลาคม 1921 ​ก่อน​ฉบับ​ของ​พระองค์​หนึ่ง​ปี​เต็ม ​ส่วน​ที่ว่า​ทรง​ทราบ​หรือไม่ ​ผู้เขียนบท​ความระบุ​เอง​ว่า​ตรวจ​ไม่​ได้

​สัดส่วน​ของ​บาลี​และ​สันสกฤต​ใน​คำ​ไทย​ปัจจุบัน ​เล่ม​นี้​ไม่​พิมพ์​ตัวเลข ​การค้นคว้า​สำหรับ​บท​นี้​หา​การวัด​ที่​ตรวจสอบ​ได้​ไม่​พบ ​ตัวเลข​ที่​หมุนเวียน​กัน​อยู่ — "30–40%" ​บ้าง "​เกิน​ครึ่ง" ​บ้าง — ​ตาม​กลับ​ไปหา​คน​นับ​และ​วิธี​นับ​ไม่​ได้​สัก​ตัว ​ไม่​มี​ตัวเลข​ไม่​ได้​แปล​ว่า​ไม่​มี​อะไร​ให้​วัด ​มัน​แปล​ว่า​ยัง​ไม่​มี​ใคร​วัด ​สิ่ง​ที่​นับ​แล้ว​จริง​แคบ​กว่า​นั้น Søren Egerod ​นับ​คำ​ยืม​ภาษา​แต้จิ๋ว​ใน​ภาษา​สยาม​ได้ 181 ​คำ ​ใน​ปี 1959

​คำ​ที่สูง​ที่สุด​ใน​บท​นี้​ก็​เป็น​ของ​ยืม Rikker Dockum ​อ่าน​จารึก​สุโขทัย​ราว​ร้อย​หลัก ​อายุ​ศตวรรษ​ที่ 13 ​ถึง 15 ​แล้ว​พบ​ว่า​สันสกฤต​เข้ามา​อย่าง​น้อย​สอง​ระลอก ​ระลอก​แรก​ผ่าน​เขมร ​พา​การเปลี่ยนเสียง​ของ​เขมร​ติด​เข้ามา​ด้วย — ​เหตุ​ที่​ภาษาไทย​มี บ ​กับ ด ​ระลอก​หลัง​รับ​ตรง ​ผล​คือ​คำ​คู่​อย่าง ​บิดา ​กับ ​ปิตุ ​และ​คำ​ว่า ​บาท ​ที่มา​จาก pāda ​บาท ​ใน ​ใต้ฝ่าละอองธุลีพระบาท ​จึง​เป็น​คำ​ยืม​ที่​เดินผ่าน​เขมร​เข้ามา ​และ​ไม่​มี​คณะกรรมการ​ชุด​ไหน​ลงมติ​รับ​มัน​เข้ามา

​นี่​คือ​ความต่าง​ทั้งหมด​ระหว่าง​สอง​ครึ่ง​ของ​บท​นี้ ​ยศ​เข้าไป​นั่ง​ใน​กริยา​ได้​เพราะ​ไม่​มี​ใคร​ต้อง​อนุมัติ ​ส่วน ​คณิตกรณ์ ​มีมติ​รองรับ ​มี​ลำดับ​วิธี​รองรับ ​มี​หน่วยงานรัฐ​รองรับ ​แล้ว​แพ้ ​ไวยากรณ์​บังคับ​ได้ ​นโยบาย​ได้​แต่​ขอ

​ข้อโต้แย้ง​ที่​แข็ง​ที่สุด​ต่อ​คำตัดสิน​นี้​คือ ​ทับศัพท์​ก็​เป็นการ​รับ​เข้ามา​แบบ​หนึ่ง ​และ​ไทย​รับคำ​จาก​เขมร ​บาลี ​สันสกฤต ​จีน ​และ​โปรตุเกส​มา​หลาย​ศตวรรษ ​คำ​ที่​ตาย​ก็​ไม่​ได้​ตาย​เพราะ​อังกฤษ​เสมอไป พฤ​ทธิ​ธรรม ​แพ้ ​วัฒนธรรม ​ตั้งแต่​ก่อน​ยุค​ดิจิทัล​และ​ก่อน​มี​สำนักงาน​บัญญัติศัพท์ ​สิ่ง​ที่​บท​นี้​อ้าง​จึง​แคบ ​สำนักงาน​ประกาศ​ลำดับ​ความชอบ​ของ​ตัวเอง​ไว้​ชัด — ​ไทย​ก่อน ​บาลี​สันสกฤต​รอง​ลงมา ​ทับศัพท์​ท้ายสุด — ​แล้ว​นายก​ของ​สำนักงาน​เอง​เป็น​คน​บอก​ใน​ปี 2020 ​ว่า​อันดับ​ท้ายสุด​คือ​อันดับ​ที่​รอด

​สิ่ง​ที่​ข้าม​ไม่​ได้: ​ยศ​ของ​ผู้พูด​และ​ผู้ฟัง ​ที่​ไทย​ผูก​ไว้​ใน​กริยา​และ​ใน​สรรพนาม​จน​ไม่​พูด​ไม่​ได้ ​ข้าม​ไป​เป็น​อังกฤษ​ไม่​ได้ ​เพราะ​อังกฤษ​ไม่​มี​ที่​ให้​มัน​อยู่​ใน​ไวยากรณ์ ​ผู้แปล​ต้อง​เติม​คำ​เข้าไป​ใหม่ ​และ​คำ​ที่​เติม​เข้าไป​ได้ ​ก็​ตัดออก​ได้​เสมอ

​จะ​พลิก​คำตัดสิน​นี้​ได้​เมื่อ: ​มี​คน​แสดง​การนับ​คำ​ที่​มีชื่อ​ผู้​นับ ​ปี​ที่​นับ ​และ​วิธี​นับ​กำกับ​ครบ ​ซึ่ง​วัด​สัดส่วน​บาลี​สันสกฤต​ใน​คำ​ไทย​ปัจจุบัน​ออกมา​เป็นตัว​เลข​ได้ ​หรือ​มี​ข้อมูล​การใช้​จริง​ที่​แสดงว่า ​คณิตกรณ์ ​หรือ ​จดหมายอิเล็กทรอนิกส์ ​ยัง​ใช้​กัน​ใน​ภาษาพูด​ทั่วไป ​ไม่​ใช่​เฉพาะ​ใน​เอกสารราชการ

​แหล่ง: ​กาญจนา ​นาค​สกุล, "​คำสรรพนาม​ใน​ภาษาไทย​สะท้อน​วัฒนธรรม​ไทย", ​จดหมายข่าว​ราชบัณฑิตยสถาน ​ปี​ที่ 7 ​ฉบับ​ที่ 73 (​มิถุนายน 2540) — http://legacy.orst.go.th/?knowledges=%E0%B8%84%E0%B8%B3%E0%B8%AA%E0%B8%A3%E0%B8%A3%E0%B8%9E%E0%B8%99%E0%B8%B2%E0%B8%A1%E0%B9%83%E0%B8%99%E0%B8%A0%E0%B8%B2%E0%B8%A9%E0%B8%B2%E0%B9%84%E0%B8%97%E0%B8%A2%E0%B8%AA%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B9%89e · ​สำนักงาน​ราชบัณฑิตยสภา, "​รับประทาน", ​รายการวิทยุ "​รู้ ​รัก ​ภาษาไทย", ​ออกอากาศ 30 ​ตุลาคม 2552 — http://legacy.orst.go.th/?knowledges=%E0%B8%A3%E0%B8%B1%E0%B8%9A%E0%B8%9B%E0%B8%A3%E0%B8%B0%E0%B8%97%E0%B8%B2%E0%B8%99-%E0%B9%93%E0%B9%90-%E0%B8%95%E0%B8%B8%E0%B8%A5%E0%B8%B2%E0%B8%84%E0%B8%A1-%E0%B9%92%E0%B9%95%E0%B9%95%E0%B9%92 · Eric McCready, "A Semantics for Honorifics with Reference to Thai", PACLIC 28 (2014) — https://aclanthology.org/Y14-1058.pdf · "'​ราชบัณฑิต' ​ยุคใหม่ ​กับ '​ศัพท์บัญญัติ' ​ดิสรัป​ชัน", ​กรุงเทพ​ธุรกิจ, 6 ​กรกฎาคม 2020 (​คำ​ให้​สัมภาษณ์​ของ ​สุร​พล ​อิสร​ไกร​ศีล ​และ ​อร​พัช ​บวร​รักษา) — https://www.bangkokbiznews.com/social/888035 · "'​ระบบ​ศัพท์บัญญัติ' ​สำนักงาน​ราชบัณฑิตยสภา ​ปรับปรุง​ล่าสุด ​พร้อม​ใช้งาน​แล้ว​วันนี้", NECTEC, 30 ​เมษายน 2019 (​คำ​ให้​สัมภาษณ์​ของ ​กนก​วลี ​ชู​ชัย​ยะ) — https://www.nectec.or.th/news/news-pr-news/royin-coined.html · ​ศัพท์บัญญัติ ๔๐ ​สาขาวิชา, ​สำนักงาน​ราชบัณฑิตยสภา — https://coined-word.orst.go.th/ · Kanlaya Coulsting, "Shakespeare in Thai", Shakespeare Birthplace Trust, 1 ​พฤศจิกายน 2017 — https://www.shakespeare.org.uk/explore-shakespeare/blogs/shakespeare-thai/ · "To be or not to be in Thailand", Bangkok Post Special Report (2016) — https://www.bangkokpost.com/thailand/special-reports/1241218/to-be-or-not-to-be-in-thailand · ​อาชญาสิทธิ์ ​ศรีสุวรรณ, "​มี​ผู้แปล Romeo and Juliet ​มา​เป็น​ภาษาไทย​ก่อน​ในหลวง​รัชกาล​ที่ 6", The101.world, 31 ​มกราคม 2023 — https://www.the101.world/romeo-and-juliet-thai/ · "Vajiravudh", Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Vajiravudh · "Thai name", Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/Thai_name · "​กำเนิด '​เสือป่า' ​ก่อน​มี '​ลูกเสือ'! ร.๖ ​ทรง​ตอบโต้​คำวิจารณ์...", MGR Online — https://mgronline.com/onlinesection/detail/9630000067423 · Søren Egerod, "Swatow loan-words in Siamese", Acta Orientalia 23 (1959), 137–156 — https://journals.uio.no/actaorientalia/article/view/5303 · Rikker Dockum, "Sanskrit loanword adaptation in Old Thai: epigraphic evidence from the Sukhothai corpus", 16th World Sanskrit Conference — https://www.academia.edu/28516211/Sanskrit_loanword_adaptation_in_Old_Thai_epigraphic_evidence_from_the_Sukhothai_corpus · "List of loanwords in Thai", Wikipedia — https://en.wikipedia.org/wiki/List_of_loanwords_in_Thai