3 · บ้าน
ร้องเพลงวันเกิดในใจ แล้วหยุดก่อนคำสุดท้าย
ความค้างที่รู้สึกตรงนั้นไม่ได้มาจากความเกรงใจคนเป่าเค้ก มันมาจากหูที่รู้ว่าเพลงยังไม่ถึงบ้าน และถ้าในวงคาราโอเกะมีใครกดคอร์ดผิดสักตัว คุณจะรู้ก่อนที่จะบอกได้ด้วยซ้ำว่าผิดยังไง
หูที่ได้ยินว่าอะไรผิด คือหูที่รู้อยู่แล้วว่าอะไรถูก
ประโยคนี้วัดได้ถึงระดับเสี้ยววินาที ปี 2000 ทีมของ Stefan Koelsch เปิดชุดคอร์ดให้คนที่ไม่ได้เรียนดนตรีฟัง บางชุดมีคอร์ดแปลกปลอมที่ไม่อยู่ในคีย์แทรกเข้ามา สมองของผู้ฟังตอบสนองต่อคอร์ดตัวนั้นภายในราวหนึ่งในห้าวินาที ทั้งที่พวกเขาไม่ได้ถูกบอกให้ตั้งใจฟังคอร์ดเลย ทีมวิจัยตั้งชื่อบทความว่า คนที่ไม่ใช่นักดนตรีก็มีความเป็นนักดนตรี
หูที่จับคอร์ดผิดได้เร็วขนาดนั้นต้องรู้ว่าคอร์ดที่ควรมาคือตัวไหน และมันรู้ ในอีกการทดลองหนึ่ง ผู้ฟังต้องตัดสินคอร์ดตัวสุดท้ายของลำดับคอร์ดให้เร็วที่สุด เมื่อคอร์ดนั้นเป็นคอร์ดบ้านของคีย์ ทั้งนักดนตรีและคนทั่วไปตอบเร็วกว่าและถูกกว่าตอนที่มันเป็นคอร์ดอื่น แม้คอร์ดจะเปลี่ยนทุกเสี้ยววินาที คนที่ไม่เคยเรียนทฤษฎีก็ได้ยินว่าคอร์ดไหนทำหน้าที่เป็นบ้าน
ทำนองเดี่ยวๆ ก็เหมือนกัน เมื่อให้คนฟังทำนองเพลงพื้นบ้านแล้วบอกว่าตอนจบฟังดูจบหรือยัง ทั้งนักดนตรีและคนทั่วไปให้คะแนนทำนองที่จบด้วยเสียงบ้านว่าจบสมบูรณ์ที่สุด และเมื่อเปิดคอร์ดให้ฟังเป็นบริบทก่อน ลำดับชั้นของเสียงในคีย์ก็ปรากฏในทุกกลุ่มที่ทดสอบ รวมทั้งเด็กประถม
ความรู้นี้ชัดน้อยกว่าในคนที่ไม่ได้ฝึกเมื่อถูกถามตรงๆ การทดลองคลาสสิกปี 1979 พบว่าผู้ฟังที่มีประสบการณ์ดนตรีน้อยตัดสินเสียงจากความสูงต่ำมากกว่าจากตำแหน่งในคีย์ ความรู้มีอยู่ แต่มันอยู่ในรูปของความรู้สึก ยังไม่อยู่ในรูปของคำตอบ
แล้วความรู้นี้เข้ามาได้อย่างไร ในเมื่อไม่มีใครสอน คำตอบอยู่ในการทดลองที่เปิดเสียงดนตรีเรียงกันเป็นสายยาวให้ผู้ใหญ่และทารกอายุแปดเดือนฟัง สายเสียงนั้นซ่อน "คำ" ที่ทำจากเสียงดนตรีไว้ และสิ่งเดียวที่บอกขอบของคำคือความถี่ที่เสียงหนึ่งตามหลังอีกเสียงหนึ่ง ทั้งผู้ใหญ่และทารกแยกคำเหล่านั้นออกมาได้ หูเรียนรูปแบบจากการฟังซ้ำ โดยไม่ต้องมีครู
เพลงทุกเพลงที่คุณเคยได้ยิน ตั้งแต่เพลงกล่อมเด็กจนถึงเพลงที่เปิดในร้านสะดวกซื้อ คือบทเรียนหนึ่งบทของหลักสูตรนี้ งานทบทวนงานวิจัยปี 2006 สรุปว่าการฟังอย่างเดียวพาคนทั่วไปไปถึงจุดที่ตอบสนองต่อดนตรีเหมือนผู้ฟังที่มีประสบการณ์ ในงานทดสอบหลายแบบ
ครั้งหน้าที่คุณสะดุ้งกับคอร์ดผิดในวงคาราโอเกะ นั่นคือความรู้ทางดนตรีทั้งชีวิตของคุณ ทำงานเสร็จในเสี้ยววินาที
สิ่งที่ทำคืนนี้: ตีคอร์ด C สี่จังหวะ F สี่จังหวะ G สี่จังหวะ แล้วหยุดค้างที่ G ร้องเสียงที่คุณอยากให้มาต่อ แล้วไล่หาเสียงนั้นบนสาย 5 หรือสาย 6 ทำสิบรอบ เปลี่ยนลำดับคอร์ดก่อนหน้าไปเรื่อยๆ แต่หยุดที่ G ทุกครั้ง
จะรู้ว่าบทนี้ผิดเมื่อ: สิบรอบแล้ว เสียงที่คุณร้องต่อจาก G ลงที่เสียง C ไม่ถึงสามครั้ง ถ้าร้องสุ่ม โอกาสได้สามครั้งขึ้นไปมีไม่ถึงห้าในร้อย เสียง C อยู่ที่สาย 5 ช่อง 3 และสาย 6 ช่อง 8
แหล่ง:
- Koelsch, S., Gunter, T., Friederici, A. D., & Schröger, E. (2000). Brain indices of music processing: "nonmusicians" are musical. Journal of Cognitive Neuroscience, 12(3), 520–541. สัญญาณ ERAN ราว 200 มิลลิวินาทีหลังคอร์ดนอกคีย์ เกิดโดยไม่ต้องตั้งใจฟัง — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/10931776/
- Bigand, E., Poulin, B., Tillmann, B., Madurell, F., & D'Adamo, D. A. (2003). Sensory versus cognitive components in harmonic priming. Journal of Experimental Psychology: Human Perception and Performance, 29, 159–171. คนทั่วไปได้ผลแบบเดียวกับนักดนตรี แม้คอร์ดเปลี่ยนทุก 150–300 มิลลิวินาที
- Boltz, M. (1989). Perceiving the end: effects of tonal relationships on melodic completion. JEP: Human Perception and Performance, 15, 749–761 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/2531209/
- Cuddy, L. L., & Badertscher, B. (1987). Recovery of the tonal hierarchy: some comparisons across age and levels of musical experience. Perception & Psychophysics, 41, 609–620. เด็กประถมปีที่ 1–6 และผู้ใหญ่สามระดับประสบการณ์
- Krumhansl, C. L., & Shepard, R. N. (1979). Quantification of the hierarchy of tonal functions within a diatonic context. JEP: Human Perception and Performance, 5, 579–594 — https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov/528960/
- Saffran, J. R., Johnson, E. K., Aslin, R. N., & Newport, E. L. (1999). Statistical learning of tone sequences by human infants and adults. Cognition, 70(1), 27–52 — https://www.sciencedirect.com/science/article/pii/S0010027798000754
- Bigand, E., & Poulin-Charronnat, B. (2006). Are we "experienced listeners"? A review of the musical capacities that do not depend on formal musical training. Cognition, 100(1), 100–130 — https://www.sciencedirect.com/science/article/abs/pii/S0010027705002234