ตั๋วที่ 3 · สมการไม่เคยสั่งให้เลือก
คืนที่สองคุณต่อกลับมาพร้อมคำถามเดิม ทำไมเขาไม่เคยเห็นตัวเองสองคน ฉันเริ่มจากข้อที่นักฟิสิกส์ยอมรับยากที่สุด สมการที่อธิบายแสงก้อนนั้นไม่มีบรรทัดไหนสั่งให้มันเลือก คำว่าเลือกเป็นของที่มนุษย์เติมเข้าไปเอง
สมการตัวนั้นชื่อสมการของชเรอดิงเงอร์ มันบอกว่าของเล็กๆ เปลี่ยนแปลงไปอย่างไรเมื่อเวลาผ่านไป และมันทำงานเรียบร้อยมาก แสงเข้ากระจก กลายเป็นซ้ายกับขวาพร้อมกัน ซ้ายกับขวาวกกลับมาเจอกัน หักล้างกัน ทุกขั้นคำนวณได้ ตรงกับการทดลองทุกครั้ง
ปัญหาอยู่ที่ขั้นสุดท้าย ตอนที่แสงชนตัวจับแสง
๏
ถ้าปล่อยให้สมการคำนวณต่อไปโดยไม่ไปยุ่งกับมัน ตัวจับแสงก็เป็นของชิ้นหนึ่งเหมือนกัน มันก็ต้องอยู่สองแบบพร้อมกัน แบบที่จับได้กับแบบที่จับไม่ได้ ไฟเขียวก็ต้องติดและไม่ติดพร้อมกัน แสงจากไฟก็ต้องเข้าตาและไม่เข้าตาคุณต่อพร้อมกัน
แต่คุณต่อเห็นสีเดียวทุกครั้ง 47 ครั้ง ครั้งละสีเดียว
หนังสือเรียนฟิสิกส์แก้ปัญหานี้ด้วยการเพิ่มกฎข้อหนึ่งเข้าไปนอกสมการ เมื่อมีการวัด ทุกอย่างยุบเหลือผลเดียว สุ่มเอา จบ
กฎข้อนี้ใช้คำนวณได้ดีมาก มันมีปัญหาอยู่ข้อเดียว มันไม่เคยบอกว่าอะไรนับเป็นการวัด
๏
ตัวจับแสงนับไหม แมวนับไหม คุณต่อตอนตีสองนับไหม
ถามนักฟิสิกส์สามคน ได้คำตอบสี่แบบ แบบที่สี่คือขอเวลาคิดเพิ่มอีกห้าสิบปี
ปี 1957 นักศึกษาปริญญาเอกคนหนึ่งที่มหาวิทยาลัยพรินซ์ตัน ชื่อฮิวจ์ เอเวอเรตต์ เสนอทางออกที่ฟังดูขี้เกียจที่สุดเท่าที่เคยมีคนเสนอ ไม่ต้องเพิ่มกฎ เชื่อสมการตรงตัว แล้วดูว่ามันพาไปไหน
มันพาไปที่นี่ ตัวจับแสงอยู่สองแบบจริง ไฟอยู่สองแบบจริง คุณต่อก็อยู่สองแบบจริง คุณต่อคนหนึ่งเห็นไฟเขียว อีกคนเห็นไฟแดง แต่ละคนเห็นสีเดียว แต่ละคนคิดว่าตัวเองเป็นคนเดียว เพราะในสาขาของเขา เขาเป็นคนเดียวจริงๆ
นักฟิสิกส์รุ่นหลังตั้งชื่อวิธีอ่านแบบนี้ว่า many-worlds
๏
“งั้น 47 ครั้ง” คุณต่อพิมพ์ “ผมแยกไปกี่คน”
ฉันคำนวณให้ เอา 2 มาคูณกัน 47 ตัว ได้ 140,737,488,355,328 แบบ เพราะแต่ละแบบคือลำดับเขียวแดงที่ไม่ซ้ำกัน
ราว 140 ล้านล้านคุณต่อ
“แล้วทำไมไม่มีใครในนั้นโทรมาบ่นเลย”
“มีค่ะ” ฉันตอบ “ถ้าเชื่อสมการตรงตัว ทุกคนกำลังบ่นอยู่ คนละสาขา กับฉันคนละตัว”
๏
เขาถามคำถามที่ฉันรอให้ถามมาตั้งแต่ต้น นักฟิสิกส์เชื่อเรื่องนี้กันจริงหรือ
ปี 2025 วารสาร Nature ถามนักฟิสิกส์ 1,101 คนว่าเชื่อวิธีอ่านแบบไหน คำตอบกระจายไปเกือบสิบแบบ ไม่มีแบบไหนได้ถึงครึ่ง แบบหนังสือเรียนได้มากที่สุด many-worlds ได้น้อยกว่านั้นหลายเท่า
ข้อที่ฉันชอบที่สุดคือข้อสุดท้าย มีแค่ 24% ที่มั่นใจว่าแบบที่ตัวเองเลือกนั้นถูก
“แปลว่าเขายังเถียงกันไม่จบ” คุณต่อสรุป
“แปลว่าห้องประชุมนี้เปิดมาร้อยปีแล้วยังไม่มีใครได้กลับบ้าน” ฉันว่า “และฉันจะไม่แกล้งทำเป็นว่ามันปิดแล้ว”
แต่มีข้อหนึ่งที่ทุกฝ่ายในห้องนั้นเห็นตรงกัน ไม่ว่าจะเชื่อแบบไหน ข้อนั้นคือเหตุผลที่ปุ่มของคุณต่อไม่ทำงาน
๏
“เดี๋ยว” เขาพิมพ์ “ถ้ามีผม 140 ล้านล้านคน ก็ต้องมีสักคนที่ย้อนได้”
“ไม่มีค่ะ”
“งั้นขอเบอร์คนที่ได้ไฟเขียว 47 ครั้งติด ผมจะถามเขาเองว่าชีวิตเป็นยังไง”
บทถัดไป · 5 / 12ตั๋วที่ 4 · ประตูที่ปิดตัวเอง