5 · จดหมายหกร้อยปี
สมมติว่าคุณถือสำเนาจดหมายฉบับหนึ่ง ลงพระนามจักรพรรดิ Constantine ผู้ยกวังของพระองค์ มงกุฎบนพระเศียร กรุงโรม และทุกมณฑลทุกเมืองของอิตาลีกับดินแดนตะวันตก ให้แก่พระสันตะปาปา พระสันตะปาปาไม่น้อยกว่าสิบองค์อ้างจดหมายฉบับนี้มาแล้ว คุณจะกล้าบอกไหมว่ามันปลอม และถ้ากล้า คุณจะพิสูจน์ด้วยอะไร
เอกสารปลอมที่รอดมาหลายร้อยปีไม่ได้เนียน มันรอดเพราะยังไม่มีใครถือเครื่องมือที่จับมันได้ จดหมายฉบับนี้มีที่ผิดให้เห็นได้ตั้งแต่ไม่กี่บรรทัดแรก แต่จะเห็นได้ต้องรู้ว่าคำแต่ละคำเกิดขึ้นในภาษาละตินเมื่อไร และความรู้ชนิดนั้นยังไม่มีใครเรียบเรียงเป็นเครื่องมือ จนถึงศตวรรษที่ 15
จดหมายที่ใครก็อ้าง
เอกสารนี้เรียกกันว่า Donation of Constantine น่าจะถูกแต่งขึ้นในศตวรรษที่ 8 นักวิชาการบางคนเถียงว่าศตวรรษที่ 9 การพาดพิงถึงมันครั้งแรกอาจอยู่ในจดหมายของพระสันตะปาปา Hadrian I ถึง Charlemagne ปี 778 และพระสันตะปาปาองค์แรกที่ยกมันขึ้นอ้างตรง ๆ คือ Leo IX ในปี 1054 ในจดหมายถึงสังฆราช Cerularius
Christopher Coleman ผู้แปลบทความที่จับมันได้ เขียนไว้ในปี 1922 ว่าจดหมายฉบับนี้ "ถูกยอมรับว่าเป็นของแท้แทบทั่วไป ตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ถึงศตวรรษที่ 15" และ "ถูกอ้างโดยพระสันตะปาปาไม่น้อยกว่าสิบองค์" มันถึงขั้นเข้าไปอยู่ในตำรากฎหมายของศาสนจักรชื่อ Decretum ของ Gratian
คนตรวจที่มีนายจ้าง
ปี 1440 Lorenzo Valla เขียนบทความพิสูจน์ว่าจดหมายฉบับนี้ปลอม ตอนนั้นเขาเป็นเลขานุการของ Alfonso กษัตริย์แห่ง Aragon, Sicily และ Naples และ Coleman บอกว่าบทความนี้เป็นส่วนหนึ่งของการรณรงค์ของ Alfonso ต่อสู้กับพระสันตะปาปา Eugenius IV
คนตรวจคนนี้มีนายจ้าง และนายจ้างอยากเห็นจดหมายฉบับนี้ล้ม ถ้าการตรวจของ Valla อาศัยความน่าเชื่อถือของ Valla มันคงล้มไปพร้อมนายจ้าง แต่มันอาศัยหลักฐานที่ใครเปิดตำราก็ตรวจซ้ำได้ คนตรวจเลือกข้างได้ การตรวจที่ทำซ้ำได้ไม่ได้เลือกข้างตามเขา
คำว่า satrap คำเดียว
จดหมายของ Constantine ให้จักรพรรดิกล่าวว่าการตัดสินใจนี้ทำ "พร้อมกับ satrap ทั้งปวงของเรา และวุฒิสภาทั้งคณะ" satrap คือคำเรียกผู้ปกครองมณฑลแบบเปอร์เซีย Valla เขียนตอบด้วยภาษาละตินว่า
Quis umquam satrapes in consiliis Romanorum nominari audivit? Non teneo memoria umquam legisse me ullum, non modo Romanum, sed ne in Romanorum quidem provinciis satrapem nominatum.
ใครเคยได้ยินว่ามี satrap ถูกเอ่ยชื่อในที่ประชุมของชาวโรมันบ้าง ข้าพเจ้าจำไม่ได้ว่าเคยอ่านพบ satrap สักคน ไม่ว่าจะเป็นชาวโรมัน หรือแม้แต่ในมณฑลของโรมัน
คำถามนี้ถามได้เฉพาะคนที่อ่านงานโรมันมามากพอจะรู้ว่าคำไหนไม่เคยอยู่ในนั้น บันทึกที่สรุปจากเชิงอรรถของ Coleman บอกว่าการเรียกขุนนางชั้นสูงของโรมันว่า satrap เพิ่งปรากฏราวกลางศตวรรษที่ 8 คำคำเดียวจึงบอกอายุของเอกสารได้ราวกลางศตวรรษที่ 8 และหลักฐานข้ออื่นตามมาอีกหลายข้อ
หลักฐานอื่นยิ่งตรงไปตรงมา ท้ายจดหมายลงวันที่ในสมัยที่ Constantine เป็นกงสุลครั้งที่สี่คู่กับ Gallicanus แหล่งอ้างอิงรองบอกว่าสมัยที่สี่ของ Constantine คือปี 315 ส่วน Gallicanus เป็นกงสุลปี 317 สองคนนี้ไม่เคยดำรงตำแหน่งพร้อมกัน
ในเนื้อจดหมาย Constantinople ถูกนับเป็นหนึ่งในสี่ที่นั่งสำคัญของศาสนจักร แต่อีกไม่กี่ย่อหน้าต่อมา จักรพรรดิองค์เดียวกันประกาศว่าจะสร้างเมืองในนามของพระองค์ขึ้นในมณฑล Byzantia จดหมายฉบับนี้อ้างถึงเมืองที่มันเองบอกว่ายังไม่ได้สร้าง Valla ยังชี้ว่าภาษาละตินทั้งฉบับป่าเถื่อน และ Coleman ชี้ว่าคำว่า retro ในจดหมายใช้ในความหมายที่ชาวโรมันใช้กันช่วงปลายศตวรรษที่ 8
ไม่มีหลักฐานข้อไหนต้องขุดหาเพิ่ม ทุกข้ออยู่บนหน้ากระดาษมาตลอดหกร้อยปี สิ่งที่แพงคือคนที่อ่านมันออก
สามคนถึงคำตอบเดียวกัน
Valla ไม่ใช่คนแรก Coleman บอกว่า Nicholas of Cusa เขียนเรื่องเดียวกันไว้ในหนังสือ De concordantia catholica ราวเจ็ดปีก่อนหน้า หรือราวปี 1433 และ "ครอบคลุมบางส่วนได้ดีกว่า Valla เสียอีก" ส่วน Reginald Pecock ก็สงสัยแบบเดียวกันเองในช่วงปี 1450–1457
จดหมายไม่ได้เปลี่ยนแม้แต่คำเดียว แต่ภายในราวยี่สิบห้าปี มีคนสามคนเดินมาถึงคำตอบเดียวกันโดยอิสระ เพราะสิ่งที่มาถึงยุโรปในศตวรรษที่ 15 ไม่ใช่หลักฐานใหม่ แต่เป็นวิธีอ่านแบบใหม่ ที่ถามว่าคำแต่ละคำเกิดขึ้นเมื่อไร และใครในยุคนั้นจะเขียนแบบนี้ได้จริงหรือ พอเครื่องมือมาถึง ของปลอมอายุหกร้อยปีก็ไม่รอด
Coleman บอกว่าบทความของ Valla ได้พิมพ์เป็นเล่มครั้งแรกในปี 1517 โดย Ulrich von Hutten อีกแหล่งหนึ่งบอกว่าปี 1506 เล่มนี้พิมพ์ทั้งสองปี ต่อมา Baronius ก็ยอมรับว่าเป็นของปลอมในงาน Annales ที่ทยอยออกระหว่างปี 1588–1607
เรื่องเล่าของปลอมก็ปลอมได้
ในหนังสือประวัติศาสตร์อังกฤษปี 1735 John Oldmixon เล่าว่าช่วงฟองสบู่ปี 1720 มีคนเปิดระดมทุนให้บริษัทที่ทำกิจการซึ่งไม่มีใครรู้ว่าคืออะไร ทุน 500,000 ปอนด์ มัดจำหุ้นละ 2 ปอนด์ เปิดสำนักงานที่ Cornhill รับมัดจำไปพันราย รวม 2,000 ปอนด์ ภายในห้าชั่วโมง แล้วหนีไปภาคพื้นทวีป "และไม่มีใครได้ยินข่าวของเขาอีกเลย" Charles Mackay คัดเรื่องนี้ไปลงหนังสือปี 1841
Andrew Odlyzko แห่งมหาวิทยาลัย Minnesota ไล่ตามต้นตอแล้วสรุปว่า "เรื่องนี้เป็นเรื่องแต่ง แต่เป็นเพียงการเติมแต่งเล็กน้อยจากกรณีที่มีเอกสารยืนยัน" กรณีจริงที่ใกล้ที่สุดคือโฆษณาในหนังสือพิมพ์ Daily Post ตั้งแต่วันที่ 18 ธันวาคม 1719 ชวนลงทุนใน "แผนพิเศษสำหรับบริษัทประกันภัยแห่งใหม่" ขายใบสิทธิ์ใบละหนึ่งชิลลิงในวันพฤหัสบดีที่ 24 ธันวาคม สองวันต่อมามีประกาศสารภาพว่าทั้งหมดเป็นการแกล้ง เพื่อแสดงว่าการ "หลอกฝูงชนที่เชื่อง่าย" ทำได้ง่ายแค่ไหน เงินที่รับไปทั้งหมดไม่เกิน 50 ปอนด์ ไม่ใช่ 2,000
เรื่องจริงคือการแกล้งที่ผู้แกล้งสารภาพเองภายในสองวัน เรื่องที่ถูกพิมพ์ต่อกันมาคือคนโกงที่หายไปพร้อมเงินสองพันปอนด์ แม้แต่เรื่องเล่าเกี่ยวกับของปลอมก็ถูกปลอมได้ และมันรอดด้วยเหตุผลเดียวกับจดหมายของจักรพรรดิ การตรวจมันต้องไล่อ่านหนังสือพิมพ์อายุสามร้อยปี ซึ่งแพงกว่าการคัดลอกต่อจากหนังสือเล่มก่อนมาก
ข่าวช้ารายวัน
ข่าวช้ารายวัน · ฉบับวันใดวันหนึ่งของปี 1440 · ข่าวจริงทุกบรรทัด ส่งถึงมือคุณช้ากว่ากำหนดเพียงเล็กน้อย
พาดหัว จดหมายยกกรุงโรมของจักรพรรดิ Constantine เป็นของปลอม! Lorenzo Valla เขียนพิสูจน์เสร็จปีนี้ (1440) ต้นฉบับข่าวนี้ค้างโต๊ะบรรณาธิการมาราวหกร้อยปี
หน้าสอง คำเดียวเริ่มรอยร้าว วันที่ เมือง และภาษาละตินช่วยกันพังที่เหลือ (1440)
ข่าวย้อนหลัง พระสันตะปาปา Leo IX ยกจดหมายฉบับนี้ขึ้นอ้างในจดหมายถึงสังฆราช Cerularius (1054) กองบรรณาธิการขออภัยที่ไม่ได้ทักท้วงในตอนนั้น
ข่าวย้อนหลัง Nicholas of Cusa เขียนข้อสงสัยเดียวกันไว้แล้ว (ราว 1433) กองบรรณาธิการเพิ่งอ่านเจอ
บทถัดไป · 7 / 2006 The Divisionช่วงพากย์ · นัดที่ 5 · อิตาลี 1440
น้าไว: ข่าวด่วนครับท่านผู้ชม! จดหมายของจักรพรรดิเป็นของปลอม!
อาจารย์ช้า: ครับ ลูกนี้น่าจะปลอมมาตั้งแต่ศตวรรษที่แปด
น้าไว: แล้วทำไมอาจารย์ไม่ทักตั้งแต่ตอนนั้นครับ
อาจารย์ช้า: ตอนนั้นยังไม่มีใครประดิษฐ์เครื่องเล่นรีเพลย์ครับน้า ภาพชัดมาตลอด ขาดแค่คนที่รู้ว่าคำว่า satrap ลงสนามปีไหน
น้าไว: แต่คนกดรีเพลย์ทำงานให้กษัตริย์ที่ทะเลาะกับพระสันตะปาปาอยู่นะครับ
อาจารย์ช้า: คนกดเลือกข้างครับ รีเพลย์ไม่ได้เลือก ใครเปิดดูก็เห็นภาพเดียวกัน
สกอร์บอร์ด
อายุของปลอม: ราวหกร้อยปี ถูกยอมรับตั้งแต่ศตวรรษที่ 9 ถึงศตวรรษที่ 15 ตามที่ Coleman เขียน
การตรวจที่จับได้ใช้เวลา: บทความหนึ่งชิ้นของคนคนเดียว ปี 1440
แบบของการตรวจไม่ทัน: ตรวจแพง